Wortels islamistisch geweld onaangetast

Wortels islamistisch geweld onaangetast

De meer dan honderd slachtoffers in Barcelona passen in een verontrustende trend: ook hier bleken daders nog niet bekend bij politie en veiligheidsdiensten als potentiële terroristen. En dat was ook zo voor daders van andere recente aanslagen. Waarom? Ligt het aan politie en veiligheidsdiensten die nog zwaar tekort schieten? Of aan het islamisme dat wereldwijd nog steeds in staat blijkt om veel nieuwe terroristen te rekruteren. Of beide?

Tegelijk blijven islamistische organisaties veel geweld gebruiken in landen van Mali en Burkina Faso, over Libië, Soedan, naar Afghanistan en tot in Zuidoost-Azië.

Nochtans spreken wereldwijd veel erkende leiders van islamitische organisaties en landen, en duizenden imams en Korangeleerden zich sinds enkele jaren geregeld uit tegen dat geweld. Schrijvers, imams en leraars zoals Muhamed Sahrur en Rachid Benzine timmeren ondertussen aan een vreedzame doctrine voor moslims.

Aan de inzet van onze politie, veiligheidsdiensten en leger zal het evenmin gelegen hebben. Die werken zich nu al enkele jaren uit de naad om dat geweld te bestrijden. Alle andere taken kregen lagere prioriteit. Ze kregen ook aanzienlijke extra budgetten. Jaarlijks gaat het over honderden miljoenen voor ons eigen land alleen al. En net zo in alle democratische landen. Dat inzet van die diensten nog beter kan, dat is evident. Maar dat verandert niets aan de vaststelling: ze werken er keihard aan.

Islamisme blijft sterk rekruteren

Maar toch duiken er overal regelmatig nieuwe, tot nog toe onbekende daders op. Die vormen dan, al dan niet samen met gekende extremisten en uit Syrië en Irak terugkerende terroristen, een dodelijke roedel. Die jagen nog steeds mensen in de dood.

Foto: de ene imam predikt verzoening met de democratie; de andere houdt het bij de klassiek leer waarin de Koran de hoogste waargeud en wijsheid is en de sharia het hele leven moet regelen. Maar lokale gemeenschappen merken dikwijls niet wie in meer besloten kring een veel militanter verhaal verkondigt en rekruteert. 

 

En uiteraard is dat niet de grootste doodsoorzaak in het Westen. Verre van. Maar zoals we eerder al opmerkten, al wie het daarmee wil plat relativeren, negeert hoeveel landen buiten Europa de islamisten al in een burgeroorlog stortten. Die joegen miljoenen gewone mensen op de vlucht. En dat is wat veel Europeanen vrezen, dat de terreur op die schaal naar hier zou overslaan.

Waarom slagen al die moslimleiders en politie, veiligheidsdiensten en leger er dan niet in om dat probleem onder controle te krijgen? Die moslimleiders kregen de voorbije jaren steeds meer erkenning en steun. De meeste regerende Westerse politici struikelden over mekaar om toch vooral maar geen enkele kritiek op de islam te geven, noch als godsdienst, noch als cultureel of intellectueel systeem.

Maar waarom slaagt het islamisme er dan nogsteeds in om zovelen tot terrorisme te motiveren? Betekent dit niet dat de islamisten nog altijd over sterke capaciteit beschikken om nieuwe rekruten aan te trekken en reeds geradicaliseerden te overhalen tot geweld? Waaruit bestaat die motivatiekracht dan?

Religieuze motivatie van geweld

Een lopend onderzoek van Michele Groppi, onderzoeker aan Kings College (Londen), kan dat misschien helpen uitklaren. Hij onderzocht bij 440 Italiaanse moslims welke overtuigingen zinvolle voorspellers zijn van steun aan geweld. Wat blijkt? Statistisch significant is enkel hun woede tegen al wie de islam aanvalt, bekritiseert of beledigt – waarbij legitieme kritiek voor de islamisten bijna steeds als een belediging wordt beschouwd – en de voorkeur voor een theocratisch, islamitisch bestuur van de staat. De idee dat de sharia alle openbare leven moet regelen (het islamisme dus) bleek een predictor van bijval voor geweld. Voor een grondige beschrijving van die ideologie, zie hier. Marginaal significant blekeneen (ambivalente of vijandige) houding tegenover de Italiaanse cultuur en samenleving en sociale problemen.

Groppi vond voorts dat andere populaire factoren (die alle exogeen zijn aan de islam) statistisch volstrekt niet significant zijn. Discriminatie bleek geen voorspeller voor bijval voor geweld, noch achterstelling, noch woede over Westerse buitenlandse politiek of onderdrukking van moslims of traumatische ervaringen.

Zijn vaststellingen liggen volledig in de lijn van de veronderstellingen daarover die we in De Bron al vanaf einde 2014 formuleerden (onder meer hier en hier). Die endogene factoren (waaronder de wens de sharia overal te zien heersen en woede tegen al wie de islam bekritiseert of beledigt) zijn dominant. Dat is ook de enige visie die toelaat het massale geweld tegen religieuze minderheden in islamitische landen, gematigde moslims en ex-moslims te verklaren. Geen van groepen deze heeft immers enige schuld aan discriminatie of achterstelling van moslims, noch aan de politiek van de VS in het Midden-Oosten, noch aan eender wat men ‘anderen’ kan verwijten.

Noteer ook dat het geweld tegen deze groepen al eeuwen bestaat – zij het met grote wisselingen. Het bestaat al van voor de Saoedi’s één petrodollar verwierven, en van voor het Westen de wereld domineerde. Voor zeker kent dat hedendaagse geweld ook niet-religieuze wortels. Maar die wegen duidelijk minder zwaar.

De wet toepassen

Al bij al vond Groppi sterke aanwijzingen van significante factoren die endogeen zijn aan de islam. Wanneer nemen onze overheden die serieus? Wanneer luisteren ze eens echt naar al die democratisch gezinde moslims en ex-moslims die waarschuwen voor het islamisme? En naar moslima’s die het hebben gehad met bepaalde kwalijke praktijken? Wanneer maken ze duidelijk dat de wet (met het verbod op elke aanzet tot geweld) ook geldt voor moslims die hun religieuze normen voorrang willen geven en geen kritiek aanvaarden?

Waarom niet, samen met democratisch en humaan gezinde moslims, grondig onderzoek opstarten naar de werkelijke geloofsbeleving én de doctrinaire grondslagen daarvan bij praktiserende moslims die een correcte houding hebben tegenover alle anderen? Moslims kunnen dat benutten voor het uitwerken van een sociale doctrine die wel verzoenbaar is met de democratie.

Terzijde, islamisten hameren op de eenheid van de oemma en op de onaantastbare rol van de Koran. Maar daarmee gijzelen ze de humaan en democratisch gezinde moslims. Zouden die niet beter dubbelzinnigheid laten varen, kleur bekennen en voluit kiezen voor het democratische samenleven?

Waarom vervolgens, in volle dialoog en samenwerking, niet assertief en zonder schroom elke aanzet tot geweld en sectarisme benoemen en het bestaande verbod daarop in praktijk afdwingen, ook wanneer dat tot nog toe ontzien werd als deel van geloofspraxis? Ook op internet moet dat genadeloos opgespoord én vervolgd worden. Democratisch en humaan gezinde moslims kunnen hierin het voortouw te nemen. Maar onze overheden, rechters, onderwijs, staatsveiligheid en politie kunnen dat nog véél beter ondersteunen dan nu. De wet moet terug voor iedereen gelden.

Er zijn steeds meer sterke aanwijzingen dat de idee dat de maatschappij naar islamitische normen georganiseerd moet worden dikwijls uitdraait op aanzetten tot geweld. Eddy Daniels beschreef in ‘De kwestie M. Een gekaapte godsdienst’ uitgebreid welke directe instructies tot geweld tegen niet-moslims Mohammed aan de moslims voorschreef. En natuurlijk zijn het niet de heilige boeken die doden, maar wel bepaalde mensen die ze lezen, of die doen wat ze denken dat daarin voorgeschreven staat.

Maar aanzetten tot geweld is hier expliciet verboden. Moeten we dan het islamisme en meer specifiek dat bedoelde stuk van de sharia hier niet verbieden – want aanzettend tot geweld en sectarisme – en vooral goed en systematisch uitleggen waarom we dat doen?

Voor meer artikels over islamistisch terrorisme, zie ons dossier 'Gewelddadig islamisme'.

Rudi Dierick, ingenieur, zakelijk adviseur en hoofdredacteur De Bron

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!