Werk maken van de lange termijn

Werk maken van de lange termijn

Welvaart vraagt een beleid met visie en durf, en oog voor de lange termijn. Onze kinderen, pensioenen én de uitdagingen van de migratie vragen daar om. Maar welke politicus die met de lange termijn bezig is werd daar ooit al voor beloond? Daarom moeten we nadenken over hoe we dat korte termijndenken kunnen omkeren.

De vraag die de burger wel eens besluipt is of verkozenen door het volk wel voldoende aandacht hebben voor grotere uitdagingen die ons op de langere termijn bedreigen. Er bestaat genoeg academisch onderzoek dat aantoont dat slechts weinig landen hiertoe goed uitgerust zijn. De weg van de minste weerstand is duidelijk voor menigeen om zich te richten op de waan van de dag. Welke politicus die met de lange termijn bezig is, werd daar ooit voor beloond?

Een van de trends die het gemakkelijkst te anticiperen is, betreft de vergrijzing. En we weten allemaal dat ons land hardleers is in aanpassingen van het pensioenstelsel aan die ontwikkeling. Zeker in vergelijking met andere Europese landen. Een andere megatrend die in de sterren geschreven staat, is het opkomen van steeds grotere migratiestromen.De bevolkingsexplosie in arme delen van de wereld, de toegang tot kennis over de toestand in andere landen en het feit dat meer en meer mensen de investering kunnen betalen om elders hun heil te zoeken. Dat zijn enkele redenen waarom we steeds meer migratiestromen kunnen verwachten.

Essentieel is dat de kijk op de gevolgen van migratie anders is als het gaat over een beperkt gebeuren, dan wanneer het uitgroeit tot een massaal fenomeen. De blindheid en de struisvogelpolitiek die daar mee samenhangt, wordt over dit thema versterkt door de waan van het politieke correcte denken.Dat kan niet gezegd worden over de druk op de planeet, maar ook voor een visie inzake de uitdagingen op het vlak van water, energie en voedsel is het ver zoeken.En wat bijvoorbeeld met het raakvlak tussen de technologische ontwikkelingen en bijvoorbeeld privacy. Uit al het gezwollen taalgebruik van elke dag blijkt eigenlijk ook een stuk wereldvreemdheid met de echte thema's waarvoor we leiders nodig hebben.

Risico's beheren die we niet volledig in kaart kunnen brengen

Het is cruciaal dat we leren van landen die beter in staat blijken tot strategisch denken en er in slagen om engagementen aan te gaan die decennia aangehouden worden. Investeringen in activa die renderen op de lange termijn of het nu gaat over energie, transport, telecommunicatie en andere infrastructuur horen daar zeker bij. De inzet is ook dat we in staat zijn om risico's te beheren die we nooit helemaal volledig in kaart kunnen brengen. Het is in elk geval duidelijk dat de motivatie en prikkels voor beleidsmakers in de politiek en ambtenarij om de lange termijn niet uit het oog te verliezen een vitale factor is.

Fundamenteel is het probleem dat de groep die een specifiek belang heeft, significante privileges bijvoorbeeld, zich dikwijls politiek veel beter weet te organiseren. Daardoor kan hij de kosten (voor zijn privileges) vaak op de hele bevolking afwentelen. Er bestaat dus een paradox van geconcentreerde versus verspreide belangen. En die is nog moeilijker aan te pakken als kosten afgewenteld worden op de toekomstige generaties. Veel van de grootste uitdagingen hebben een belangrijke intergenerationele component. Dit omvat ook de noodzaak van veel vroegere interventies om gelijke kansen voor kinderen te waarborgen - zoals recente werken van Itinera in kaart brengen (hier).

In Finland bestaat er sinds jaren een "parlementaire commissie voor de toekomst". Daaruit zijn ondertussen ook verschillende gedragsdragers voortgekomen. Sommigen stellen dat deze door hun ervaring met jarenlange focus op lange-termijnproblemen later ook op andere wijze met hun eventuele ministeriële verantwoordelijkheden omgaan.

Misschien kan dit ook wat verhelpen aan het feit dat het parlement helemaal niet meer zo centraal staat in de democratie. Het oorspronkelijke idee van 'checks and balances' functioneert niet meer zo goed. De particratie heerst op basis van een volgzame meerderheid in het parlement. Het parlement werd een instemmingsmachine die van elders zijn instructies krijgt. Ex-premier Herman Van Rompuy stelde dat "Een parlementslid van de meerderheid moet zwijgen. En bij de oppositie heeft men zelfs niets te zeggen."

Parallel kampt onze maatschappij met een snel toenemende juridisering. Maar onderzoekers toonden een sterk negatief verband aan tussen economische groei en die juridisering. Hoe meer juridisering, hoe zwakker de groei. Doch bitter weinig juristen zijn in staat de economische gevolgen van hun werk in te schatten, of om de economische essentie van bijzaken te onderscheiden.

Vooruitgang saboteren

De Soto (2000) stelt dat ze (onze talrijke juristen-poilitici) zo in staat zijn om vooruitgang te saboteren op een meer effectieve wijze dan terroristen. Zij doen het immers met behulp van de wet. Zo fors zouden wij het niet formuleren maar het is wel nodig om de vaak impliciete invloed van het juridische bloot te leggen en het terug te brengen tot zijn gepaste rol als instrument om de maatschappij mee vorm te geven en niet als doel op zich. Het komt er ook op aan politici die her-verkozen wensen te worden weerbaarder te maken om niet te bezwijken aan de verleidingen van de korte termijn.

Het zou in elk geval getuigen van navelstaarderij te denken dat enkel ons land zwak presteert op de lange termijndimensie. Om dat te beseffen moeten we maar verwijzen naar de Verenigde Staten en hun falend onderwijsstelsel, wapengebruik, ontsporend gezondheidssysteem en schuldproblematiek.

Het komt er ook op aan politici die her-verkozen wensen te worden (maar ook ambitieuze ambtenaren) weerbaarder te maken tegen de verleidingen van de korte termijn. Sommige landen creëerden daartoe instellingen die de toekomstige generaties centraal stellen. Innovaties op het vlak van rentmeesterschapsmethodes, andere planningsprocessen en het aanpassen van kiessystemen komen allemaal in aanmerking.

Cruciaal is zowel in te werken op de motivatie van actoren als de capaciteit om problemen met een langere horizon aan te pakken. Goed besturen vergt andere talenten dan enkel mooie retoriek.

Extra bronnen, over het verband tussen juridisering en economische groei :

Samar K. Datta and Jeffrey B. Nugent, Adversary activities and per capita income growth, World Development, 1986, vol. 14, issue 12, pages 1457-1461

Kevin M. Murphy; Andrei Shleifer; Robert W. Vishny, The Allocation of Talent: Implications for Growth. . The Quarterly Journal of Economics, 1992, Vol. 107, p 503-530

Stephen P. Magee, William A. Brock and Leslie Young, Black Hole Tariffs and Endogenous Policy Theory: Political Economy In General Equilibrium. New York: Cambridge University Press, 1989.

De Soto:

De Soto, Hernando. The Mystery of Capital: Why Capitalism Triumphs in the West and Fails Everywhere Else. Basic Books, 2000

Dit is een licht geactualiseerde versie van de initiële publicatie op Itinera.be (hier)

Ivan Van de Cloot, Chief Economist Itinera Institute en gastdocent economie

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!