Wat denken anderen van de Catalaans-Spaanse crisis?

Wat denken anderen van de Catalaans-Spaanse crisis?

Terwijl we wachten op de resultaten van de verkiezingen in Catalonië, enkele citaten van uiteenlopende waarnemers. Dit is slechts een beperkte selectie. Alles samen vonden we sterke blijken van bijval voor het Catalaanse streven naar onafhankelijkheid vanuit een tiental Europese landen: de Scandinavische landen (Denemarken, Noorwegen, Finland en Zweden), Tsjechië , de Baltische staten (Letland, Litouwen en Estland), Ierland, België, Zwitserland en Slovenië.

In veel van deze landen werden parlementaire moties goedgekeurd die opriepe tot vreedzaam overleg. In een aantal namen representatieve groepen partijen standpunten pro onafhankelijkheid in. Dat contrasteert fel met de traditionele West-Europese partijen - socialisten, christen-democraten en liberalen. Die bleven meestal blind voor het Spaanse geweld en de twijfelachtige juridische claims vanuit Madrid.

Juristen spreken zich uit, hier vlak onder, maar ook mensenrechtenorganisaties, en, verderop, politici en anderen.

Juristen

Boudewijn Bouckaert, in 'Catalonië slachtoffer van grondwettelijk onrecht': "Betekent legalistisch gelijk steeds ook substantieel gelijk? Wie dit beweert miskent een filosofisch-juridische traditie in het Westen van meer dan tweeduizend jaar. (...) De pijnlijke consequenties van dit wetspositivisme werden duidelijk na de Tweede Wereldoorlog. De Rassenwetten van Neurenberg, waarbij de Joodse Duitsers in feite civiel dood werden verklaard, waren op 15 september 1935 netjes gestemd door de Reichstag en dus grondwettelijk in orde. In de logica van pepé Rajoy, Juncker en Macron moet je die dan ook correct uitvoeren, ook al ben je het er misschien niet mee eens. Na de Tweede Wereldoorlog verhief de Duitse rechtsfilosoof Gustav Radbruch zijn stem: grondwetten en wetten, ook al zijn ze correct tot stand gekomen, kunnen strijdig zijn met supra-positieve beginselen en zijn bijgevolg niet bindend voor de onderdanen."

Matthias Storme, in 'De Grenzen van een grondwet': "Vanzelfsprekend is het in en voor een rechtsstaat van zeer groot belang dat de regels van de rechtsorde, met in beginsel als hoogste norm de Grondwet, gerespecteerd en toegepast worden. En toch kan de vraag of iets in overeenstemming is met die Grondwet in bepaalde gevallen nooit de laatste, determinerende vraag zijn."

"Zo zal volgens een bepaalde opvatting het internationaal recht zelfs voorrang hebben op de Grondwet; ik deel die mening niet en juristen overal ter wereld zijn over die vraag grondig verdeeld. Verder is het zo dat belangrijke hervormingen in vele democratieën, en met name omzeggens alle fundamentele hervormingen in België (algemeen enkelvoudig stemrecht, toetreding tot de Europese Gemeenschappen, enz…) tegen de Grondwet in zijn gebeurd, en achteraf hun legitimiteit en legalisering hebben gekregen. (...)  Een grondwet kan zijn grond nooit in zichzelf vinden. Een grondwet is geen baron Munchausendie zichzelf aan de eigen haren uit het moeras kan trekken."

Marc Uyttendaele, Franstalige top-advocaat van rode signatuur, in Le Soir 3/11/2017 : "Les juges belges qui demain connaîtront du mandat d’arrêt européen délivré contre Monsieur Puidgemont s’honoreraient en échappant à l’atmosphère ambiante. Ils s’honoreraient en se posant cette question toute simple : renvoie-t-on dans son pays d’origine un opposant qui sera mis en prison au seul motif qu’il mène un combat politique contre le pouvoir en place ? Puissent-ils raisonner en termes de valeurs, en termes de libertés et ne pas se laisser infecter par leur éventuelle antipathie à l’égard du nationalisme flamand."

Amnesty International, in een bericht van 3/11/2017: "Amnesty International is bezorgd over de beslissing van een Spaanse rechter om de voorlopige detentie te verlengen van Jordi Sánchez en Jordi Cruixat, de respectievelijke voorzitters van de Catalaanse Nationale Assemblée (ANC) en Omnium Cultural. Ze worden beschuldigd van opruiing onder artikel 544 van het Strafwetboek in het kader van demonstraties die ze georganiseerd hebben op 20 en 21 september. Beide mannen werden gevangen genomen op 16 oktober.

Amnesty vindt dat de vervolging voor opruiing en de opsluiting van Jordi Sánchez en Jordi Cruixat buitensporige inperkingen zijn van hun vrije meningsuiting en hun recht om vreedzaam te demonstreren. De organisatie vraagt de Spaanse autoriteiten om de aanklacht opruiing te laten vallen en hen onmiddellijk vrij te laten."

Hendrik Vuje en Veerle Wouters, Vlaamse volksvertegenwoordigers, hier"Mariano Rojoy gebruikt artikel 155 van de Spaanse Grondwet om de autonomie van Catalonië op te heffen. Twee weken geleden heeft de V&W-fractie in de Kamer gesteld dat dit in strijd is met het internationaal recht. Professor de Zayas van de Verenigde Naties bevestigt nu onze interpretatie."

"Wat is het punt? Artikel 1 van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR) erkent de zelfbeschikking. Spanje heeft autonomie toegekend aan Catalonië. Dit is de interne zelfbeschikking waarbij een regio binnen een staat autonomie verwerft. Spanje heeft dit vrijwillig gedaan. Maar de autonomie van Catalonië is wel een feit.
Spanje kan deze interne zelfbeschikking niet zomaar ongedaan maken, want dan schendt het artikel 1 IVBPR. Eens die autonomie is toegekend, dan kan men deze niet gevoelig terugschroeven en al zeker niet afschaffen. Artikel 1 IVBPR waarborgt namelijk een ‘standstill’ – ja, dit is nu eenmaal de juridische term – van verworven rechten."

Marc Uyttendaele, Franstalige top-advocaat van rode signatuur, in Le Soir 3/11/2017 : "Les juges belges qui demain connaîtront du mandat d’arrêt européen délivré contre Monsieur Puidgemont s’honoreraient en échappant à l’atmosphère ambiante. Ils s’honoreraient en se posant cette question toute simple : renvoie-t-on dans son pays d’origine un opposant qui sera mis en prison au seul motif qu’il mène un combat politique contre le pouvoir en place ? Puissent-ils raisonner en termes de valeurs, en termes de libertés et ne pas se laisser infecter par leur éventuelle antipathie à l’égard du nationalisme flamand."

Een grotere groep bezorgde academici, juristen, ...

Albena Azmanova (University of Kent) en een 200 mede-ondertekenaars  w.o. topjuristen, politologen en leden van het Europees Parlement, in 'Upholding the Rule of Law in the European Union', op opendemocracy.net:

"The European Union has proclaimed the Rule of Law principle and respect for fundamental rights and freedoms to be binding on its Member States (Articles 2 and 6 of the Lisbon Treaty). The EU’s leadership has been a staunch protector of these fundamental norms, most recently in countering the Polish government’s attempts to undermine the independence of judges as well as the Hungarian government’s actions to limit civil society and media freedoms. However, we are deeply concerned that the EU’s governing bodies are condoning the violation of the Rule of Law in Spain, in particular regarding the Spanish central authorities’ approach to the 1 October referendum on Catalan independence. We do not take political sides on the substance of the dispute on territorial sovereignty and we are cognizant of procedural deficiencies in the organisation of the referendum. Our concern is with the Rule of Law as practised by an EU Member State."

"The Spanish government has justified its actions on grounds of upholding or restoring the constitutional order. The Union has declared that this is an internal matter for Spain. Issues of national sovereignty are indeed a matter of domestic politics in liberal democracies. However, the manner in which the Spanish authorities have been handling the claims to independence expressed by a significant part of the population of Catalonia constitutes a violation of the Rule of Law, ..."

Opiniemakers en politici

Jordi Savall, componist, muziekproducer en krak in oude muziek in L'Obs, in Doorbraak en op YouTube"Als wij de wet altijd hadden gerespecteerd, dan waren de slaven nog altijd slaven, konden de vrouwen nog altijd niet stemmen, en hadden de arbeiders geen rechten. Wetten zijn niet altijd rechtvaardig, en de samenleving heeft ze altijd laten evolueren om ze passend te maken. Je kunt onmogelijk de wet inroepen als zijnde iets onveranderlijks. (...) Weet u, aanvankelijk wás ik geen independentist. Ik ben een muzikant die zich goed voelt in alle steden van de wereld waar muziek gemaakt wordt. Maar de weigering om respect op te brengen voor de gehechtheid van mensen aan hun eigen cultuur, die weigering om hen te laten uitdrukken wat zij voelen, heeft me doen aansluiten bij deze strekking. Ik vind die absolute onbuigzaamheid, en wat ze teweegbrengt, onaanvaardbaar. Denkt Spanje miljoenen Catalanen met geweld het zwijgen te kunnen opleggen?"

Martti Ahtisaar, Finse oud-premier, internationaal vredesbemiddelaars en Nobelprijswinnaar, in EU observer: "Now there will be an election, and all of the members of Catalonia's government that now has left the area has to be given the opportunity to take part [in the election] as a candidate (...) "It was stupid of them [the Catalans] to gamble like that, because it has caused problems for a lot of others. But, I hope that Spain and Catalonia in some way or another [can sit down together] calmly (...) t was unfortunate that they went this way. They could have got support from others, to make it possible for Spain and Catalonia to sit down together." (...) the actions of Spain were too hard."

Rik Torfs‏ @torfsrik:  "Aanhoudingsmandaat uitgevaardigd tegen Puigdemont." Weldra wordt duidelijk hoe moedig wij zijn als het om mensenrechten gaat."  

Rik Van Cauwelaert‏ @cauwelaert "De EU neemt akelige wending: een journaliste geliquideerd in Malta, politieke gevangenen in Spanje, referendums verboden..."

Maarit Feldt-Ranta, woordvoerder van de Finse Social Democratic Party in de Nordic Council, in EU observer"It has been devastating watching the happenings in Catalonia and by 'devastating', I mean, the violence which we saw during the election. It was harsh to see police officers hitting on old woman and they [were] suffering injuries and blood was running - in Europe today (...) I hope the Spanish, and Catalonia, can solve this peacefully and by democratic means. But I am not so optimistic in the short term. (...) There are no easy answers here. The only way is dialogue and democracy. Otherwise there will be conflict after conflict and nobody respects anything anymore," 

Bertel Haarder, Deens liberaal volksvertegenwooridger, zeer lang minister en oud-Europarlementslid, in EU observer"If Catalonia was [hypothetically] in the Nordic area it would never have got so far. We would have found a compromise a long time ago (...) "The compromise is to give Catalonia more self-government, (...) If Greenland and Faroe Islands want total independence they can have it."

Karel De Gucht, oud EU-commissaris (Open Vld): "Dat je voor een misdrijf dat zeer politiek is een straf van 30 jaar zou kunnen krijgen, lijkt mij eerlijk gezegd niet democratisch en niet in overeenstemming met mijn begrip van mensenrechten. (...) Iedere keer dat de oppositieleider Alexei Navalny in Rusland protesteert, en hij vervolgens weer een paar weken in de cel verdwijnt, schreeuwen we moord en brand tegen Rusland, en terecht trouwens, want ik vind dat onaanvaardbaar. Maar dat doen we nu dan niet? Als je het hoge woord wil voeren over mensenrechten, dank kan je hier toch niet over zwijgen? Ook een democratie moet zich aan een aantal spelregels houden."

Bas Leijssenaar en Ronald Van Crombrugge, in De Morgen 29/10/2017"Hoewel alle partijen blaam treft voor de escalatie, is er één schuldige die tot nu toe niet of nauwelijks onder de aandacht is gebracht. Dat is de starre formalistische en juridische houding van Madrid en Europa in het hele conflict. De retoriek waarmee de Spaanse regering haar harde aanpak probeert te verantwoorden – en die door de meeste Europese landen gevolgd wordt - is duidelijk, maar simplistisch."

Elio Di Rupo  @eliodirupo: "Puigdemont a abusé de sa position mais Rajoy s'est comporté en franquiste autoritaire. Trouvons le chemin d'une Espagne davantage fédérale."    

Sander Loones (@SanderLoones), ondervoorzitter N-VA en lid Europees Parlement: "Als EU bemiddeling weigert en escalatie aanhoudt, moeten we klaarstaan om Catalaanse politici asiel te verlenen"

Johan Vande Lanotte, prof. staatsrecht en SP.A-volksvertegenwoordiger, over het proces tegen een aantal Catalaanse leiders, in HLN: "We spreken van een politiek proces als de politieke motieven dominant zijn. Als we alle feiten op een rij zetten (wat hierboven schematisch gebeurde), lijkt het redelijk te stellen dat het hier inderdaad om een politiek proces gaat."

Steije Hofhuis en Maarten Boudry, in NRC Handelsblad, 27/10/2017: "In links-progressieve kringen heerst er (terecht) veel verontwaardiging over de vele pertinente leugens van Trump en andere populisten. Maar om leugens te bestrijden, moet je in waarheid geloven. Een demagoog kan je niet ontmaskeren door hem te confronteren met je eigen subjectieve ‘interpretaties’. Zonder geloof in de waarheid en in de mogelijkheid om onze ideologische verschillen te overstijgen, geldt enkel de wet van de sterkste. Als interpretaties botsen, dan zullen de dominante zegevieren. En de machtigste man ter wereld op dit moment is helaas nog altijd Donald Trump."

Assita Kanko, bekende feminister en lokaal MR-mandataris "'Arrêter un(e)politique pour ses opinions,quel dangereux retour en arrière.La politique est un dialogue,pas la loi du plus fort. #Puigdemont'"

Nick Hoflack: "Toen er in maart van dit jaar sprake was dat de Turkse president Erdogan naar dit land zou komen en er net zoals in Nederland en in Duitsland verzet rees, verdedigde CD&V-voorzitter Wouter Beke in de studio van De Zevende Dag het bezoek als volgt : “Er is zoiets als de vrije meningsuiting.”  Acht maanden later denkt diezelfde Beke precies anders over vrije meningsuiting als het over Catalonië gaat."

Philippe Maystadt , oud-CDH/PSC-minister (op Twitter): "Des prisonniers politiques, je croyais que cela ne pouvait plus exister dans l’Union européenne,"

Karel Van Butsel, voorheen politiek actief bij CD&V en N-VA: "Simplismes zijn een groot gevaar. De Catalaanse kwestie leert ons dat opnieuw. Telkens opnieuw moeten we nadenken over onze structuren die de democratie moeten beschermen. Bijvoorbeeld tegen politiegeweld. Maar ook tegen wetteloosheid. 

Enkele puntjes: 

- Kan je confederalist zijn (afzonderlijke staten spreken af wat ze samen doen) voor België, en het confederale model van Europa afschieten als de afzonderlijke staten hun niet gedeelde bevoegdheden opeisen, zoals Spanje doet?
- Kan je een grondwet inroepen van één staat, om de staatsvorming van een andere staat te beletten? Dan ontstaat er nooit een nieuwe staat zonder dat de oorspronkelijke het toestaat. Willen we dat?
- Moeten we niet blij zijn dat in ons land de onderhandelingen door verstandige en vooral visionaire mensen (zoals een Luc Van den Brande) er voor gezorgd hebben dat er geen hiërarchie is tussen het Belgische en het Vlaamse niveau, zodat toestanden zoals Spanje dat het bestuur van Catalonië overneemt niet mogelijk zijn. Kunnen we hier iets uit leren voor Europa?
- Moet Europa niet de bevoegdheid krijgen / nemen op te treden als de democratie in gevaar komt door het opsluiten van democratisch verkozenen, omwille van het uitvoeren van hun verkiezingsprogramma? En moet Europa dan niet de wetten van elk land nakijken (zoals het doet met de begrotingen) om na te gaan of dergelijke ondemocratische wetgeving bestaat en dus rechters verplicht zo'n verkozenen op te sluiten?  ....

Catalonië heeft zeker niet het alleenrecht op de rechtvaardigheid in dit dossier, maar op zijn minst de grote verdienste dat ze de nood aan permanente bewaking van onze democratische werking op scherp stelt."