Waarom altijd maar weer negeren hoe gelovigen zelf hun heilige boeken lezen?

Waarom altijd maar weer negeren hoe gelovigen zelf hun heilige boeken lezen?

Wim Van Walle heeft het gehad met Etienne Vermeersch en zijn 'kruistocht' tegen de islam. Hij beweert dat die koranverzen uit de context rukt om te bewijzen dat de vrouw in de islam ondergeschikt is. Hij kan dat net zo goed bewijzen met de Bijbel in de hand: ''Voor zowat elk vers dat Vermeersch aanhaalt, vind je in de Bijbel een tegenhanger.''

Wel, hij heeft gelijk, maar wat hebben we daaraan! Het gaat toch om hoe gelovigen met die teksten omgaan, hoe zij die lezen. Waarom mag deze groep mensen nooit aan het woord komen in de media?

Het is opvallend dat de parallel tussen de Koran en de Bijbel vooral gemaakt wordt als men kritiek op de islam wil ontkrachten. Wij snappen dat niet goed. Dat er in andere boeken ook nare teksten staan, is toch helemaal geen verontschuldiging. Het maakt de zaak alleen maar urgenter.

Dat wil zeggen: wat doen gelovigen eigenlijk met deze teksten? Joden, christenen en moslims. The proof of the pudding is in the eating, nietwaar!

Wel, niemand zal ontkennen dat – om maar met het oudste boek te beginnen – de Bijbel wetten bevat die wij niet meer voor onze rekening nemen. Zelfs in christelijke groepen die het niet erg hebben op homoseksualiteit, zal men maar weinig mensen tegenkomen die ook de doodstraf eisen die in het bijbelboek Leviticus aan homoseksueel geslachtsverkeer wordt gekoppeld. Dat kan dus, dat een heilige tekst iets voorschrijft ('x') en echte gelovigen nu redelijk unaniem het tegenovergestelde ('-x') doen. Hoe heilig een tekst ook is, ze kan niets doen als ze niet geïnterpreteerd en toegepast wordt door een nu levend mens. Het is de lezer die uiteindelijke bepaalt wat een heilige tekst zegt.

En – wees ervan verzekerd – over interpretatie en toepasbaarheid valt te twisten, zelfs in wat men fundamentalistische kringen noemt. En daarbij gaat het er soms hevig aan toe. Oplijsting van teksten heeft dus geen zin, behalve voor de inventaris.

Van op iets meer afstand: Om een tekst te laten spreken is op z’n minst kennis van twee contexten nodig, de historische en de huidige. Alleen als die erbij betrokken worden gaat een tekst echt ‘spreken’. Honoreer je een van beide contexten niet, is de kans groot dat er een dovemansgesprek ontstaat. Het is immers in de interactie tussen die beide, dat wil zeggen: bij het lezen en interpreteren, dat de lezer betekenis begint te verlenen aan de woorden van een tekst. En die betekenis staat dus niet voor immer en eeuwig vast. Die evolueert dus samen met de lezende gemeenschap. Kortom: lezen is een bijzonder creatief proces en uitspraken kunnen door de interpretatie zowel aan betekenis winnen, als verliezen. En binnen de christelijke traditie is het niet eens ongebruikelijk om bepaalde teksten binnen zo’n lezing gewoon als ‘voorbijgestreefd’ te bestempelen, zonder dat het gezag van het boek erdoor wordt aangetast.

Net als met simpele uitspreken over de Bijbel, moeten we ook oppassen met veralgemenen als het over de islam gaat: veel hedendaagse, 'rationele' Korangeleerden en democratische moslims wijzen een simplistische lezing van de Koran ook af. Zij zijn zich ook bewust van de dubbele interpretatie-context. Voor andere moslims is de heilige, superieure Koran echter nog steeds een dogma. In sommige landen is relativering (van de interpretatie) van de Koran goed voor zware sancties, tot en met doodstraf.

Ook voor een aantal moslims in democratische landen is die relativering en kritiek, en zeker het verlaten van de islam aanleiding voor zware agressie. Ex-moslims weten er wat van.

Wat telt is de betekenis die de gewone gelovige lezer van een heilig boek daaraan geeft. En die is niet vergelijkbaar, én verre van éénduidig binnen elke religieuze groep.

Vergissen we ons overigens niet in wie hiervan het slachtoffer is. Dat belastert niet enkel christenen, maar ook al die moslims wier lezing van de Koran wel een groot respect voor andersgelovigen kent, die soepeler is en verzoenbaar met de democratie en de mensenrechten. Meer en meer Korangeleerden en imams verzoenen hun heilige teksten met de burgerlijke wetten in de democratische rechtsstaten. Ze beschouwen mensenrechten (die van de UVRM) als essentieel en ze respecteren alle burgerlijke wetten. Ze hebben een lezing van de Koran die aangepast is aan het leven in een moderne maatschappij. Miljoenen gewone moslims eveneens.

Eén van hun problemen is wel dat zij nood hebben aan meer gezaghebbende doctrinaire teksten en een verdere radicale hervorming van de islamitische theologie. Want veel andere Korangeleerden houden nog vast aan een klassieke lezing, waardoor veel gewone gelovigen de Islam op deze manier aanleren.

Gematigde moslims moeten dus niet enkel strijden tegen het geweld van extremisten en terroristen à la IS en Al Qaida, maar ook tegen voorbijgestreefde doctrines die nog bestaan in sommige klassieke lezingen. Daarbij is het kwalitatief bijscholen van imams (en leraars islam) cruciaal – zodat zij de taal van het land waar zij leven goed beheersen en theologische sterk staan. Dat vraagt een vorming op universitair niveau. Enkel dan kunnen ze volwaardig deelnemen aan het maatschappelijk debat en de interlevensbeschouwelijke dialoog. Daarna zal de noodzakelijk verdere hervorming niet lang op zich laten wachten.

Ahmed Azzouz, Inspecteur-adviseur Islamonderwijs

Dick Wursten, Inspecteur-adviseur Protestants-evangelische godsdienst

Saïd Aberkan, Hoofd-islamconsulent Vlaanderen I FOD Justitie

Rudi Dierick, Ingenieur, zakelijk adviseur en hoofdredacteur De Bron

Deze opinie is enkel de uitdrukking van de persoonlijke mening van de auteurs.
Deze opinie werd ook gepubliceerd in De Morgen 25/4/2017.

We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneelfinancieel of organisatorisch!