Verzoening is voor Hillary: polariseren

Verzoening is voor Hillary: polariseren

You voted 'down'.

Trump verzoende na de verkiezingen vanuit de bekommernissen van het volk. Hillary deed zogezegd hetzelfde maar vanuit de minderheidsgroepen. Zo beklemtoonde ze feitelijk nogmaals wat het volk verdeelt.

 

De speeches van Trump en Clinton leken misschien op het eerste gezicht een verplicht nummertje inhoudsloze retoriek en mooipraterij. Echter, de verschillen in toon tussen beiden maakten duidelijk waarover de strijd ging. Aan de ene kant staan de goed menende intellectuelen, die liever willen dat het gewone volk braafjes naar hen luistert. Aan de andere kant kwam de belofte dat iedereen zij aan zij zijn potentie zal kunnen gebruiken.

Los van de vraag of en hoe Trump zijn beloftes zal waarmaken – wat we binnen de komende maanden en jaren gaan zien. Los van de vraag of en hoe Clinton haar beloftes ooit zou waarmaken – wat we nooit zullen zien. Ik moet overigens geen van beiden – noch de boerse Trump, noch de hooghartige Clinton. Los van wat beiden bedoelden met hun speeches, en los van hoe gehaaid beide personen wel zijn, denk ik dat de betekenis van hun woorden ons heel wat kan leren. Niet alleen waarom Trump (ondanks alles) heeft gewonnen, maar ook wat de diepere historische relevantie van deze uitslag kan worden. En waarom democratie het minst slechte systeem is.

Het waren beide symbolisch zeer relevante speeches, die naast elkaar beschouwd de polarisatie in onze samenleving haast perfect samenvatten. En die polarisatie, dat is ons grootste probleem. Groter nog dan het klimaat, of migratie. Want eenheid is nodig om grote problemen zoals extreem klimaat of destabiliserende migratie het hoofd te bieden.

Twee versies van inclusiviteit

Zowel de overwinningsspeech van Trump als de concessiespeech van Clinton probeerden alle Amerikanen terug samen te krijgen. Alle Amerikanen moeten zich terug Amerikaan voelen, en hun dromen daarin kunnen waarmaken. Echter, ze deden het beiden op een radicaal verschillende manier. Niet zozeer omdat ze een verschillende persoonlijkheid hebben, wel omdat ze beiden voor een heel ander wereldbeeld staan.

Clinton trok de kaart van de ‘identity politics’, in een poging verzoenend en niet verbitterd te klinken:

We've spent a year and a half bringing together millions of people from every corner of our country to say with one voice that we believe that the American dream is big enough for everyone, for people of all races and religions, for men and women, for immigrants, for LGBT people and people with disabilities, for everyone.

Dit klinkt inclusief, maar is het werkelijk zo? Waarom die specifieke aandacht voor rassen en religies? Waarom die specifieke aandacht voor immigranten, voor holebi’s en transgenders? Allemaal verwijzingen naar minderheden, niet naar het volledige volk. En in dit kader kan men bijna niet anders dan ook haar referentie naar mannen en vrouwen als een minderhedenkwestie te interpreteren. Ze kon toch moeilijk enkel de vrouw vermelden in haar betoog? Dat zou al te opvallend zijn geweest. Want dat is het: ze sprak eigenlijk niet over inclusiviteit, maar over kwesties, over polemieken. Waarover enkel mensen als zij een antwoord op zouden kennen.

Die polemieken brachten ons niet altijd goeds. De laatste decennia was er een grote aandacht voor de Amerikaanse rassenproblematiek. Maar duwde dat de zwarten niet enkel maar dieper in armoede en zelfbeklag? Al was het maar omdat minderheden zo leerden de maatschappij de schuld te geven voor eigen falen. Zelfs als een zwarte agressieve crimineel uit zelfverdediging doodgeschoten wordt door een Amerikaanse politieman, riskeert men tegenwoordig hevige rellen van andere zwarten. Bij ons lopen er gelijklopende kwesties met sommige migrantengroepen.

Of die transgenders. Volgens Obama moesten zij zo noodzakelijk de vrijheid krijgen om het toilet van ‘eigen keuze’ te betreden (lees: niet volgens hun biologische sekse). Dat leidde tot een zeer gepolariseerd debat in de Verenigde Staten. Los van de vraag wat in een ideale wereld de beste oplossing is, lijkt me een toiletbezoek toch niet belangrijk genoeg om een rel over te beginnen. Zeker niet door een ex-verslagen presidentskandidaat die zegt de verzoening te willen preken.

Clinton kan het dus niet laten indirect te refereren naar dergelijke kwesties, zelfs als ze dat misschien niet beseft. Dat doet ze natuurlijk wel duidelijk in de ogen van de conservatieve Amerikaan. Ze doet alsof ze de kloof probeert te dichten, terwijl ze in werkelijkheid de polarisering ten top drijft. Ik denk zelfs dat ze niet beter weet. Zo diep ligt de kloof tussen democraten en republikeinen, dat de democraten niet eens beseffen wat de republikeinen bezielt.

De vermaarde psycholoog Jonathan Haidt, met eerder sympathie voor de democraten, bewees hoe slecht de democraten hun ideologische tegenstanders inschatten. Lees hiervoor zijn baanbrekend boek ‘The Righteous Mind: Why Good People are Divided by Politics and Religion’. Zowel Tom Naegels als Joël de Ceulaer zijn overigens fan van hem.

Trump daarentegen sprak op een heel andere manier verzoenende taal. Ik citeer enkele losse zinnen:

“Now it’s time for America to bind the wounds of division. We have to get together.”

“I pledge to every citizen of our land that I will be President for all Americans and this is so important to me.”

“Every single American will have the opportunity to realise his or her fullest potential. The forgotten men and women of our country will be forgotten no longer.”

“For those who have chosen not to support me in the past, of which there were a few people, I’m reaching out to you for your guidance and your help so we can work together and unify our great country.”

Als Trump sprak over mensen, sneerde hij niet naar de gevoeligheden van de democraten. Neen, hij had het over mensen. Als hij het had over mannen en vrouwen, probeerde hij geen identiteitsgevoeligheden in zijn speech te smokkelen. Uit Trumps mond stonden de mannen en de vrouwen naast elkaar, als samenwerkende kracht. Uit Clintons mond ging het eigenlijk om de vrouw die bevrijdt moet worden uit het juk van de man.

Alsof in het Westen de vrouwen momenteel structureel zo zwak staan – ze is zelf het bewijs van het tegendeel. De hoeveelheid mannen die vandaag, in het Westen, onder de knoet leven, bewijzen eveneens een complexere waarheid.

Clinton ging er in diezelfde speech van uit dat ze verloor omdat ze een vrouw was. Dat lijkt me een goede manier om het eigen falen te verbergen. En gaat niet heel die identiteitspolitiek niet over het verbergen van het eigen falen achter een achterhaalde identiteit? Want of iemand nu zwart is, moslim, homo, of zelfs transgender, dat definieert de persoon toch maar zeer matig. Dat versluiert toch de essentie waar het om gaat? De essentie is toch net dat we allemaal naast elkaar de kans krijgen een identiteit op te bouwen uit nuttige en volgehouden activiteiten. Onze huidskleur, religie, enzoverder, zijn daarbij toch bijzaak? We leven in het Westen in een open samenleving waarin iedereen kansen krijgt, en iedereen ook ergens wel met beperkingen te kampen heeft. Die beperkingen worden stelselmatig uitvergroot of gedramatiseerd, terwijl de kansen vergeten of miskend worden. Zelfs wie wijst op de kansen wordt weggezet als een bekrompen racist.

Ook als Trump en Clinton beiden dezelfde eenvoudige woorden gebruiken, ‘mannen en vrouwen’, bedoelen ze duidelijk iets radicaal anders. De ene probeert te verenigen, de andere te polariseren. Clinton sprak enkel over de geliefde probleempjes van de democraat, terwijl de woorden van Trump beide kampen net oversteeg overstegen.

Klimaatbeleid of Clexit

Clinton en haar kompanen issues te verzinnen die meer problemen veroorzaken dan oplossen. Bovendien leiden deze issues de aandacht af van de echte polarisering in het Amerikaanse volk. Dat zien we ook met een ander favoriet thema van de democraten: het klimaatbeleid. Het klimaat moet de grootste uitdaging zijn voor de geïndustrialiseerde wereld. Democraten en hun intellectuele achterban zeggen dat met de regelmaat van de klok.

Trump staat echter voor een ‘clexit’, een klimaat-exit. Dat staat gelijk aan het stoppen van alle klimaatakkoorden en klimaatbeleid. Linkse commentatoren in Europa wezen daar ook al veelvuldig op, de laatste dagen. Net zoals de Brexit eigenlijk ook mede een aanwijzing was dat het gewone volk genoeg heeft van het klimaatverhaal (waar ik over sprak in Van Brexit naar Clexit).

Maar is het klimaat werkelijk het allergrootste probleem? De polarisering tussen democraten en republikeinen in de Verenigde Staten, is dat niet een veel groter probleem? Die partijkloof loopt er trouwens niet geheel gelijk met die tussen elite en gewone volk. De kracht van Trump was dat hij eerder het gewone volk aansprak dan de typische republikeinse apparatsjik. Ook in Europa zien we een gelijkaardige kloof tussen links en rechts. Ook in Europa zien we op referenda dat tegen de elite wordt gestemd. Brexit en Trump-in, dat zijn toch twee zeer parallelle evoluties?

Het ‘grootste probleem op aarde’, het klimaat, is niet toevallig een belangrijk thema van de democraten. Alle belangrijke westerse politici kwamen vorig jaar nog samen in Parijs om hierover te debatteren. Het resultaat hiervan waren ronkende verklaringen. Iedereen samen met Obama op de foto. Groot applaus ook vanuit de weldenkende media en intellectuelen aller landen. Maar neen, het ging niet over de steeds hardere polarisatie die ondertussen in elk westers land aanwezig is. Daarvoor komen ze niet samen, die hoge heren. De vergeten burgers bleven in hun hoekje staan.

De steeds hevigere polarisatie binnen hun eigen volk, daarover is geen eensgezindheid. Het is zelfs een publiek geheim dat grote groepen van dat volk eigenlijk geen boodschap hebben aan de klimaatproblematiek. Toch kruipen politici, journalisten en actievoerders over elkaar om te bejubelen hoe goed ze wel niet zijn. Daarbij uiten ze holle, klimaatvriendelijke woorden.

En Trump komt dat feestje, waarbij ze elkaar schouderklopjes geven omdat ze niet bezig zijn met waar het de mensen echt om gaat, nu verstoren. Gewone mensen voelen zoiets zeker aan, ook als ze de competentie missen om er een gegrond oordeel over te geven. Holle woorden, die alweer de aandacht voor de diepe polarisatie wegduwen.

Want hol zijn die woorden, als een immens klimaatbeleid niet eens doet wat het beweert te moeten doen: de uitstoot van CO2 verminderen. Neem nu Duitsland, met de energiewende toch wel één van de ‘lichtende voorbeelden wat betreft het klimaatbeleid. De Duitsers investeerden miljarden in hernieuwbare energie. Zelfs uit de rapporten van Greenpeace kan afgeleid worden dat Duitsland geen vermindering van CO2-uitstoot realiseerde. Dat analyseerde ik al in Greenpeace beschermt Duits energiebeleid’. Waar is men dan eigenlijk mee bezig, behalve ons allemaal op kosten jagen?

Waarom hernieuwbare energie de hoge verwachtingen niet waarmaakt is een publiek geheim. Wind en zon produceren maar elektriciteit als het voldoende waait en de zon schijnt. Klassieke energiecentrales moeten dan – verwacht of onverwacht – invallen tijdens tekorten. Bij harde wind tijdens wolkeloze zomerdagen daarentegen produceren de installaties net te veel elektriciteit. Bovendien zijn er veel installaties nodig om voldoende energie te verzamelen. Een enorm windpark op zee van 400 windturbines op zee over een oppervlakte van 120 vierkante kilometer produceert drie maal minder dan de kerncentrale van Doel. Veel beton en staal, en daarna moet dat allemaal nog eens onderhouden worden met bootjes en helikopters.

De grote focus op hernieuwbare energie leiden hierdoor tot heel wat verspilling. Die verspilling kan uitgedrukt worden in geld, in energie, maar ook in CO2-uitstoot. Geen van die landen die zwaar ingezet hebben op zon en wind kunnen bewijzen ‘klimaatvriendelijker’ te zijn geworden. Zo groot is die verspilling blijkbaar. Het ziet er zelfs naar uit dat er in de pers amper aandacht is voor dit hol en inefficiënt klimaatbeleid.

Trump, goede president?

Trump kon vooral winnen omdat Clinton geen goede kandidaat was. En nu krijgt zijn speech vooral betekenis in contrast met die van Clinton. Trump raakte verkozen met de belofte dat iedereen naast elkaar, complexloos, kansen krijgt om (weer) een positieve rol in de samenleving te verwerven.

Dat klinkt misschien evident en hol, maar laten we het contrasteren met Clinton.

Clinton is niet verkozen. Zij stond voor de problemen die kunnen rijzen bij het complexloos naast elkaar samenwerken van de mensen. Er kunnen fricties ontstaan omwille van vooroordelen tegenover ras, religie, geaardheid, sekse. Er kunnen zelfs fricties ontstaan met het klimaat. En als die fricties ontstaan, is het steeds weer de werkende blanke heteroman die de schuldige is.

De pogingen van de democraten om al deze ‘fricties’ tegen te gaan, zijn echter erger dan de kwaal. Er is welzeker racisme, maar het omgekeerd racisme is een even reëel maatschappelijk probleem. Complete bevolkingsgroepen worden aangemoedigd tot maatschappelijke passiviteit, omdat ze zogezegd toch altijd gediscrimineerd worden. Er worden inderdaad vrouwen onderdrukt door blanke mannen, maar bij veel moslima’s is het veel erger – zelfs heel wat erger dan vroeger bij ons. Dat mag niet gezegd worden, want is stigmatiserend. Er mag dan wel een probleem zijn met het klimaat, het klimaatbeleid verarmt ons steeds ernstiger. Hoe armer we zijn, hoe minder goed we bestand zijn tegen een crisis.

Deze ‘fricties’ zijn dus in zekere zin non-fricties waar heel veel tamtam rond wordt gemaakt. Ze verspillen hopen geld en creëren voorheen onbestaande problemen. Gewone mensen zien dit met lede ogen gebeuren. Zeer lede ogen, want niemand luistert. Serieuze media lachen in het beste geval met hen, schelden hen uit in het slechtste geval. Kritiek op dergelijke non-fricties gaat dan ook steevast gepaard met een heus taboe binnen de betere kringen. Gewone mensen hebben nu naar hun inzichten gehandeld en de weldenkende bovenlaag is in paniek. Ik wil hierbij expliciet wijzen op de superioriteit van hun ‘primitief’ aanvoelen.

Trump belooft namelijk de non-fricties van de democraten te negeren. Trump belooft wel iets aan de kwesties te doen die de gewone mensen echt als problemen aanvoelen. Trump heeft de mogelijkheid dat nu ook te bewerkstelligen, met republikeinen die in kamer en senaat nu de meerderheid hebben. Hij kan dus nog wel, verrassend genoeg (ook voor mij), een heel goede president worden. Maar evengoed wordt dit alles één grove teleurstelling, een grote bevestiging voor wie vandaag zijn bloed kan drinken.

Rob Lemeire, kernredacteur De Bron

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneelfinancieel of organisatorisch!