Rajoy zet de Eu in haar hemd

Rajoy zet de Eu in haar hemd

De status van de Catalaanse leiders is een cruciale test voor de EU. Madrid wil hen met juridisch en politioneel geweld de mond te snoeren, en heel Catalonië in de pas dwingen. Het denkt dat de EU hen daarbij steunt. Maar ondertussen voldoen die Catalanen wel aan wettelijke criteria voor de status van politieke vluchteling. Rajoy zet de EU hard voor de blok door fundamentele principes van de EU te schenden, én de EU in te schakelen in zijn manipulaties.

Met de eerdere arrestaties op de Jordi's en acht Catalaanse ministers en het Europese opsporingsbevel tegen de in België verblijvende Catalaanse leiders bestaat er geen twijfel meer over: de Spaanse staat zet de zware middelen in tegen vredelievende en perfect democratische aspiraties.

De beschuldigingen lijken helemaal op die van de politieke vervolgingen onder het communisme: rebellie, opruiing, en wat flauwe excuses zoals misbruik van openbare middelen (6 mio Euro, besteedt aan de organisatie van het referendum, maar dat zijn wel zuiver Catalaanse middelen). Sommige juristen zoals prof. internationaal recht Jan Wouters (KULeuven) reageerden daarop dat uitlevering nauwelijks te weigeren is.

Maar andere juristen die helemaal geen nationalist zijn wezen al op het onrealistische van die beschuldigingen. Jogchum Vrielink (specialist discriminatierecht, KUleuven) stelde dat een uitlevering onwaarschijnlijk is. Er moet immers een dubbele strafbaarstelling bestaan voor er uitgeleverd mag worden: de misdrijven waarvan Spanje beschuldigt, moeten ook in ons land strafbaar zijn. En meester Bekaert, de raadsman van Puigdemont, somde op hoeveel hogere hoven eerst nog allemaal een eventuele uitlevering moeten goedkeuren. Volgens Belgisch recht is er voorts van rebellie en opruiing maar sprake als er geweld gebruikt is, wat in het geval van de Catalanen niet zo is.

Ook in Spanje laten steeds meer topjuristen duidelijk horen dat deze zuiver juridische aanpak van Rajoy zinloos is. Zo citeert het landelijke Spaanse El Pais de jurist Pablo Llarena, één van de 15 rechters van de hoogste Spaanse strafrechtbank, oud-onderzoeksrechters in Barcelona, oud-voorzitter en woordvoerder van de Associación Profesional de la Magistratura (APM), in El Pais 2/11/2017, p. 20: “lo que no se puede pretender est que toda la cuestión relativa a atribuir un espacio significativo a la individualidad catalana y toda la cuestion relativa a la integración de Calanuña en España se vaya a resolver judicialmente” (‘Men kan niet beweren dat de vragen aangaande de toekenning van een billijke ruimte aan de initiatieven van de Catalaanse autonomie en de vragen rond de gepaste plaats van Catalonië in Spanje (ooit) juridisch een oplossing kunnen vinden’).

Rajoy probeert hier dus een politiek conflict via juridische weg te beslechten, met miskenning van vrijheden en rechten van zijn Catalaanse tegenstanders. Hij negeert daarbij ook de relevante formele beslissingen van het Spaanse Parlement over dat dispuut. Dat keurde in 2006 het Autonomiestatuut voor Catalonië goed. Dat gaf een ruime interne autonomie. Het was een politiek compromis waarbij de Catalanen op hun honger bleven omdat ze nog meer autonomie wensten – net zoals de meeste Catalanen toen en nu – en de Spaanse meerderheid onder Zapatero vond dat het verder ging dan wat zij wenselijk vonden. Maar beide partijen konden leven met dat compromis. Het werd dan ook in beide parlementen goedgekeurd.

Maar de Partido Popular (‘PP’) en enkele andere Spaanse regio’s tekenden bezwaar aan bij het Spaanse Grondwettelijke Hof. Maar dat was toen verdeeld: er was géén meerderheid tegen dat akkoord, noch om het te amputeren. De zaak werd toen op de lange baan geschoven. Mede door het feit dat hij de gegeven autonomie niet meer éénzijdig kon terugdraaien, kozen de nationale regeringen (eerst onder leiding van Zapatero, PSOE, daarna onder Rajoy, PP) voor een gerechtelijke strategie: ze vervingen systematisch de rechters van het grondwettelijk hof, tot ze daarin een voldoende getrouwe meerderheid verkregen. Enkele oudere leden die eveneens tegen die autonomie waren mochten daarbij nog wat langer blijven zetelen dan hun wettelijk mandaat. En in 2010, lang na elke redelijke termijn, kwam het oppergerechtshof met een besluit dat het Autonomiestatuut formeel nog behield, maar inhoudelijk verregaand uitholde.

Die aanpak was dus een politieke manipulatie van de rechterlijke macht. Maar dat was nu net één van de grootste bezwaren die de Europese Unie maakte tegen de recente plannen van de Poolse regering. De EU meenden dat zo’n politieke controle over de toekomstige benoemingen van rechters zeer gevaarlijk was, én strijdig met de Europese regels. Dermate dat de EU zelfs met zware sancties dreigde.

Maar Spanje mag wel doen wat Polen niet zou mogen. De PP is lid van de Europese christendemocratische koepel (EVP). Die politieke groep verdedigt partijgenoten altijd tot de laatste snik. Maar weegt dat op tegen deze Madrileens dolkstoot in het hart van de Europese ideaal van vreedzame politiek?

Daarbovenop leverde de EU harde kritiek op Poolse en Hongaarse pogingen om lokale politieke oppositie de mond te snoeren door ze financieel droog te leggen, toegang tot de media te beperken of stop te zetten, door hun vrijheid van organisatie te beperken, of door vreedzame verenigingen te (kunnen) verbieden, dan wel hun manifestaties, of nog door rechters (nog meer dan vandaag) politiek te benoemen. Voor beide landen bereidt de EU sancties voor: Europese middelen inhouden, juridische procedures, … Maar het zijn wel stuk voor stuk praktijken die Madrid nu op grote schaal toepast. Praktijken die radicaal ingaan tegen de Europese regels; praktijken die doen denken aan de Sovjet-dictatuur.

De demarche van de geviseerde Catalaanse politici staat dan, mogelijk, wel op gespannen voet met de Spaanse grondwet; maar ze staan daar zeker niet alleen mee. Matthias Storme merkte daarover op: "In all European states with constitutional review, tens or even hundreds of Acts or parliament (usually proposed by the government) haven been declared unconstitutional by courts. Does that justify putting all these governments and parliaments in jail ? in that case, all EU governments should be in jail except the Dutch and the British (because they don't have constitutional review but supremacy of Parliament).", of ‘In alle Europese staten die grondwettelijk toezicht op de wetgeving kennen, werden tientallen, zo niet honderden parlementaire besluiten (meestal voorgesteld door de regering) door grondwettelijke hoven ongrondwettelijk verklaard. Betekent dat dat al deze regeringen en parlementen in de gevangenis moeten? In dat geval zouden alle regeringen in de cel moeten zitten, uitgezonderd de Nederlandse en de Britse (omdat die geen grondwettelijk toezicht kennen, maar de heerschappij van het Parlement)’.

Er is daarenboven nog een ander argument tégen de uitlevering van de Catalaanse verkozen politici, namelijk het feit dat ook het hedendaagse Spanje, zowel onder regeringen van de Partido Popular als andere, steevast weigerde om Leon Degrelle, een veroordeelde oorlogsmisdadiger uit te leveren. Degrelle kreeg er 50 jaar asiel, én zelfs de Spaanse nationaliteit en een nieuwe naam, José León Ramírez Reina. België veroordeelde hem einde 1944. Het vroeg meermaals zijn uitlevering, zowel onder het Franco-regime, als nog in 1983, op initiatief van volksvertegenwoordiger Willy Burgeon. Spanje weigerde echter steevast. Degrelle recidiveerde met negationisme, verheerlijking van het nazisme en de Holocaust en medewerking aan reactionaire verenigingen. Met welke rechtvaardiging zouden wij dan vreedzame politici aan Madrid uitleveren?

Wie zet er nu eigenlijk de Europese Unie in zijn hemd? Wie maakt het belachelijk? Wie geeft een nekslag aan het Europese project. En welke lokale dorpspolitici durven daarbij dan gaan zeuren over de benoemingskansen van een verdienstelijke politiechef als Catherine De Bolle? Die komt international vroeg of laat toch aan bod.

Luc Ryckaerts, adviseur in een internationale organisatie, Brusselse Vlaming

Rudi Dierick, ingenieur, zakelijk adviseur en hoofdredacteur De Bron

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!