Petitie - Het Catalaanse zelfbeschikkingsrecht lonkt

Petitie - Het Catalaanse zelfbeschikkingsrecht lonkt

Dit artikel biedt extra informatie bij het Catalaanse referendum en bij de petitie die we lanceren voor vreedzaam overleg tussen Madrid en Barcelona en voor de EU die deze daartoe moet aanmoedigen. Dit artikel is dus enkel informatief, en niet ‘bindend’ voor die petitie.

Dat er een krachtmeting gaande is tussen de Catalaanse overheid en de Spaanse, dat is duidelijk. De meeste Catalanen willen op vreedzame en democratische wijze het zelfbeschikkingsrecht uitoefenen. Catalonië kondigde dit recente referendum af om dat ook door het volk te laten bekrachtigen. Het kreeg ook een uitgesproken duidelijk mandaat van de Catalanen, met bijna 90% S-stemmers op een behoorlijk mooie opkomst. Ruim voldoende dus.

Twee politieke culturen botsen

Madrid reageerde echter met massaal geweld. Dat veroorzaakte een kleine duizend gewonden. Dat geweld miskent democratische rechten, breekt met onze Europese democratische cultuur en vormt een inbreuk op grondrechten vastgelegd in Europese verdragen (zoals het EVRM).

Het miskent democratische rechten zoals het recht op vrije meningsuiting, op politieke organisatie en op het organiseren van politieke activiteiten. De Europese democratische cultuur zorgt ervoor dat conflicten door overleg én zonder geweld opgelost worden. De Spaanse overheid wijst elk overleg af, ook nu, na haar geweld en de oproepen van enkele toppolitici in andere EU-landen. De Spaanse regering probeert verder de constitutionele afspraken van 2006 autoritair en via een rechterlijke achterdeur aan te passen. Het weigert tot vandaag elk overleg met de legitieme Catalaanse regering.

Dat geweld is voorts ook een inbreuk op grondrechten vastgelegd in Europese verdragen (zoals het EVRM) met name in de talrijke verschillende soorten schendingen van de vrijheid van opinie en pers. Of dat Spaanse geweld zelf wel legaal is, dat lijkt zo voor veel buitenstaanders, maar volgens ons is dat nog lang niet zo zeker. Zie ook hieronder.

Wat wel vaststaat is dat dat geweld volstrekt onaanvaardbaar is. Daarom dringen alle aanhangers van de democratie aan op een vreedzame oplossing. Daarvoor kunnen wij, als gewone burgers, druk uitoefenen op de Europese leiders. Zij horen én dat eenzijdige en onevenredige geweld te veroordelen. Verder lijkt het ook onvermijdelijk dat ze sancties voorbereiden indien Spanje volhardt in geweld. Art. 7 van het EU-verdrag biedt daar ruime juridische mogelijkheden toe. Er zijn overigens al sancties voorbereid voor landen waar er véél minder misliep dan vandaag in Catalonië.

Verder willen we alle Spaanse rechters oproepen tot respect voor de scheiding der machten en voor de in 2006 afgesproken grotere Catalaanse autonomie. Als parlementen onderling nieuwe afspraken maken, dan horen rechters daar in een democratie niet op terug te komen. Het is de wetgever die de wetten maakt, en dus ook bepaalt welke overheden welke bevoegdheden zullen uitoefenen. Rechters mogen enkel de (grond)wet interpreteren, zonder daar stukken uit te negeren, noch de facto bepalingen toe te voegen.

Tot nog toe weigerde de Spaanse regering onder Rajoy ook maar het minste overleg met Catalonië. Dat gaat in tegen de spelregels van de democratie en tegen het acquis communautaire van de Europese Unie. Het is niet uit te sluiten dat Madrid en Barcelona geen overeenstemming bereiken. In dat geval moet de EU maximale druk uitoefenen opdat ook in Spanje de fundamentele vrijheden en rechten en de Europese regels terug gerespecteerd worden.

Voor ons is het evident dat, éénder hoe dit afloopt, de Catalanen, EU-burgers moeten kunnen blijven. Catalonië zou daartoe dan desnoods zelf volwaardig lid van de Europese Unie moeten kunnen worden. Het zou dan onmiddellijk moeten kunnen toetreden, mits het uiteraard de redelijke en evenredige verplichtingen opneemt.

Tot nog toe stelde de EU dat een regio binnen de Europese grenzen die zich van hun staat afscheiden geen lid kunnen worden van de Europese Unie, tenzij ze het hele proces om lid te mogen worden, doorlopen. Zoiets lijkt ons volkomen achterlijk. Europa wil net krachtiger en groter worden. Waarom dan een afscheidende regio eerst jarenlang in de wachtzaal zetten, én riskeren dat het daar voor eeuwig moet blijven – omwille van het vetorecht van Spanje.

Juridisch achtergronden: Madrid speelt zelf met de illegaliteit

De Spaanse overheid stelt dat het referendum ongrondwettelijk is. Het verwijst daarbij naar de uitspraak van het Spaanse grondwettelijk hof van 2010. Dat had een eerdere overeenkomst tussen Spanje en Catalonië van 2006 over een verder gaande autonomie van Catalonië verregaand beperkt. De Spaanse grondwet van 1978 erkende Catalonië namelijk als een aparte natie (naast Baskenland en Galicië). Het autonomiestatuut voor Catalonië werd dan in 2006 goedgekeurd door zowel het Spaanse als het Catalaanse parlement en door een 74% van de Catalanen in een referendum. Dat bevestigt Catalonië als quasi volledig autonoom, uitgezonderd voor defensie, fiscaliteit, grenzen en terrorisme.

Maar vooral de Partido Popular (PP) van Rajoy en enkele andere regio’s die netto-ontvanger zijn van transfers betwisten dat. Zij deden beroep op het grondwettelijk hof. Dat oordeelde dat 14 artikels van het autonomiestatuut ongrondwettelijk waren en legde beperkingen op aan 27 andere. Het vernietigde onder meer de formele waarborg op het recht op zelfbestuur, de fiscale autonomie en de afgesproken beperkingen op financiële transfers. Het stelde voorts dat de erkenning als natie geen enkel legaal belang had.

Wat de Spaanse grondwetgever in de grondwet van 1978 zei (toe het Catalonië als een aparte natie erkende), dat was dus volgens de PP en die Spaanse rechters maar voor ‘t lachen.

Deze chronologie maakt duidelijk wat er schort aan de claim van Madrid dat dit referendum illegaal (en ongrondwettelijk) was. Heel die vermeende grondwettelijkheid steunt uitsluitend op een rechterlijke uitspraak die eerdere legale afspraken over de institutionele organisatie van Spanje en Catalonië negeerde. De rechters stellen zich hier dus in de plaats van de wetgever. En als er een dubbelzinnigheid in die grondwet zat, én als de Spaanse wetgever die dan uitklaart met het Autonomiestatuut van 2006, dan is het niet aan rechters om dat te negeren. Zo gaat dat niet in een democratie. Dat gaat vierkant in tegen het principe van de scheiding der machten.

Terzijde, het viel de ICEC-waarnemers ook op dat de agenten van de Guardia Civil en de Policia Nacional die optraden tegen het referendum geen identificatienummer droegen. Dat is een overtreding van de Spaanse wet en waarschijnlijk ook van Europese regels. Volgens de Spaanse wet moeten agenten identificeerbaar zijn. Als ze je identiteitskaart vragen of je oppakken, heb je het recht om hun ID-nummer te eisen. Als ze dat weigeren, kun je het aflezen van hun linkerborst. Gecombineerd met helmen met een klep in spiegelglas waren ze nu echter volstrekt anoniem. Dit geweld was dus geen spontane ontlading, maar met voorbedachte rade. Staatsterreur dus, en niets minder.

In de marge horen we ondertussen ook dat de Spaanse regering één van de rechters van het Grondwettelijk Hof onrechtmatig zou ontslagen hebben, en dat voor drie zetelende rechters de rechtsgeldige termijn voorbij was op het moment van de beruchte uitspraak. De huidige twaalf leden zijn allemaal benoemd (tussen juli 2012 en maart 2017) door de huidige regering onder leiding van Rajoy (welke zetelt vanaf dec. 2011).

Is Madrid dan niet zelf zwaar met het vuur van de illegaliteit aan ‘t spelen?

Waarom willen zoveel Catalanen uit Spanje?

De motieven voor dat streven naar onafhankelijkheid zijn complex. Het oudste is waarschijnlijk het culturele. De Catalanen willen terug de volle vrijheid en respect voor hun eigen cultuur. Ze hebben het aanhoudende misprijzen en de discriminaties van de Castilianen (lees: vooral de Spanjaarden van Madrid) niet vergeten, noch vergeven. Ze willen er vanaf.

Aansluitend speelt een economisch motief: Catalonië is veel productiever dan de andere Spaanse regio’s – maar merkelijk minder dan Baskenland waar het bruto regionaal product per inwoner nog ruim 15% hoger ligt. Doch een vol kwart van haar fiscale opbrengsten wordt door Madrid afgeroomd. Catalonië is kwaad dat de eerder afgesproken autonomie door Madrid nooit in praktijk werd gebracht, en gerechtelijk terug afgeschaft. Deze autonomie, het ‘regimen foral’, geldt vandaag nochtans wel voor de regio Baskenland én de provincie Navarra. Daarbij innen de lokale overheden bijna alle taksen; daarvan storten ze een klein deel (iets van 7%) door naar de centrale schatkist. Daar komt bij dat Catalonië, mede door die gigantische transfers, zelf een schuldenlast van tientallen miljarden opbouwde.

De laatste jaren lijkt ook een derde motief te groeien, namelijk de voorkeur van veel kiezers voor de Catalaanse politieke cultuur boven het meer autoritaire Madrileense model met zijn fascistoïde trekjes. Die voorkeur zou ook doorwegen bij bepaalde Catalanen die geen principiële voorkeur hebben, en die recent zelfs tegen Catalaanse onafhankelijkheid waren. In hoeverre deze evolutie zich zal doorzetten, dat zal de toekomst nog moeten uitwijzen.

Wat Spanje nu doet, is dat niet hetzelfde als een man die zijn vrouw zwaar slaag geeft omdat hij schrik heeft dat ze hem wil verlaten?

Hoe het daar ook verder verloopt, een duurzaam en stabiel huwelijk wordt het nooit meer. Het heeft nu immers alles weg van ‘huwelijkse dwang’ en illegaal geweld. De parallel met echtelijke scheidingen – waar veel meer ervaring mee bestaat – is best leerrijk.

Politieke achtergronden en de EU

De Europese leiders dachten deze kelk aan zich te kunnen laten voorbijgaan. Die hebben al genoeg andere problemen, om nog maar te zwijgen van landen met zelf enkele ontevreden etnische minderheden. Het zou een interne, Spaanse aangelegenheid zijn. Maar die stelling staat al van in 2010 onder druk, en sinds deze zondag steeds meer. Dat is ook onvermijdelijk: het verdrag van de Europese Unie van 13 december 2007 bevat een artikel (art. 7) dat de inzet van militaire eenheden tegen de eigen bevolking strikt verbiedt.

De Guardia Civil is evenwel een paramilitaire eenheid, zwaar bewapend én onder controle van het Spaanse ministerie van defensie en dat van binnenlandse zaken. De nationale politie (Cuerpo Nacional de Policía, CNP) valt daarentegen uitsluitend onder binnenlandse zaken.

Dat weinig bekende artikel 7 bepaalt dat, bij zo’n inzet de Europese raad een formele waarschuwing kan geven als fundamentele waarden van de unie in gevaar zijn (art. 2). Daarna kan het sancties opleggen, tot en met het opschorten van het stemrecht van de betrokken staat.

Dit artikel 7 werd recent nog aangehaald door de Europese overheid zelf, maar dan met betrekking tot Polen. Daar was echter nog lang geen sprake van inzet van militairen tegen de eigen bevolking, maar enkel van een vermeende verzwakking van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Bij nader toezien bleek evenwel dat de regelingen die de EU de Polen verweet – zoals politieke benoeming van de leden van het hoogste hof – al schering en inslag zijn in andere landen. Dat belette de EU niet om te dreigen met reële sancties.

Het huidige stilzwijgen tegenover Madrid mag daarom niet lang standhouden. Dat zal waarschijnlijk ook niet gebeuren. Want de EU schiet hier ernstig tekort in één van haar meest fundamentele vrijheden, namelijk het garanderen van de vrede en de veiligheid van al haar burgers. Steeds meer EU-burgers hebben daar echter genoeg van.

Wat denkt u ervan? Akkoord dat overleg én druk vanuit de UE hierbij noodzakelijk zijn? 

Om deze petitie te ondertekenen, zie hier.

Deze petitie is een initiatief van Charta Vlaanderen, VOS - Vlaamse Vredesbeweging, en bestuursleden van andere verenigingen.  De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteurs. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Initiatief nemers:

Ludo Abicht

Ina Antonis

Jozef Vernaeve

Maria Keymolen

Flotea Malya

Noel Colpaert

Albert Leenaerts

Kerstin Huyghelen

Jef Eggermont

Tom Garcia (Vlinks)

Ben Celis

Dirk Devoldere (VVB)

Etienne Keymolen

Patrick Van Assche

Karel Vervoort

Kevin De Laet

Marc De Busschere

Luk van Biervliet

Bram Hermans,  VVB en waarnemer voor ICEC in Barcelona

Guido Craps, lid vtbKultuur e.a.

Bart Van Stappen

Herman Keersmaekers, lid Charta Vlaanderen

Rudi Dierick, lid Charta Vlaanderen en medewerker De Bron

Andrea Cuypers,, lid Charta Vlaanderen en medewerker De Bron

Martha Huybrechts, lid Charta Vlaanderen en medewerker De Bron

Luc Ryckaerts, lid Charta Vlaanderen en medewerker De Bron

Om deze petitie te ondertekenen, zie hier.

Financieel kan u deze en andere acies pro democratie steunen met een éénmalige gift, of door een regelmatige overschrijving aan:

     Charta Vlaanderen vzw, Elewijtsesteenweg 32, 1980 Zemst

Bankrekening:   IBAN nummer:  BE91 9731 1146 6976
                         BIC:  ARSPBE22

Ondernemingsnummer: BE0545.828.403

Wenst u meer informatie, laat het ons dan gerust weten (best per email naar rudi.dierick@gmail.com).

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneelfinancieel of organisatorisch!