Paus op losgeslagen rollercoaster

Paus op losgeslagen rollercoaster

Wat moeten we nu denken van een paus die ongebreidelde immigratie verdedigt en kapitalisme veroordeelt, met hetzelfde gemak als iemand die 'geld' aanwijst als schuld van alle kwaad, eerder dan hebzucht en diefstal?

Toen deze paus aantrad, wist hij bij velen behoorlijk wat enthousiasme op te wekken met zijn bezorgdheid voor de kleine man, zijn barmhartigheid ten aanzien van gescheiden gelovigen en zijn openheid voor dialoog. Maar de laatste maanden is dat snel aan het omslaan.

Een vaste rode draad in zijn discours lijkt een diepgewortelde aversie voor het kapitalisme, u weet wel, die organisatie van de economie die steunt op het vrije initiatief, privaat bezit en een overheid die zich toelegt op haar eigen taken (openbare orde, onderwijs, sociale zekerheid, rechtszekerheid waarborgen en dergelijke), maar die zelf geen speler in de economie wordt – als concurrent of vervanger van particuliere ondernemers - noch een centrale planner. Paus Franciscus veroordeelde nu meermaals het kapitalisme. Dat was volgens hem de oorzaak van grotere ongelijkheid, veel ellende in de wereld – zoals mensenhandel, oorlog, vervolging en armoede. Hij laat zich daarbij ook kennen door vooroordelen en intentieprocessen: “When capitalism makes the seeking of profit its only purpose” (hier); 'Kapitalisme maakt van het nastreven van winst haar enige doel'. Alsof velen niet ondernemen om gewoon een eerlijke boterham te verdienen.

Hij heeft het dan wel over ‘ongebreideld kapitalisme’, maar wat dat precies inhoudt, dat verduidelijkt hij nooit. Wat is dan een schadelijk ‘ongebreideld’ kapitalisme, en wat is niet-schadelijk aan het kapitalisme? Quasi iedereen begrijpt het als kritiek op het kapitalisme tout court: “Pope Francis has been an astonishingly eloquent advocate (…) against the ravages of capitalism.” (in The Guardian 1/1/2017): 'Paus Francis is een verbazingwekkend welsprekende profeet tegen de ravages van kapitalisme geweest').

Maar als we dat eens nader bekijken, wat is dan de werkelijke oorzaak van de ellende die hij aanhaalt? Is dat het kapitalisme met zijn vrij initiatief en privaat bezit? Of zijn dat andere zonden van politici en burgers? Ik las enkele van zijn recente toespraken, en vond enkel situaties waarin diefstal, hebzucht, machtswellust, leugen en bedrog de fouten waren. Ik vond echter géén enkel geval waarin het kapitalisme zelf een fout kon aangewreven worden.

De paus heeft hier zijn moreel kompas slordig gebruikt. Alsof hij ‘geld’ aanwijst als bron van alle kwaad, in plaats van de hebzucht. Voor marxisten is het kapitalisme natuurlijk de oerzonde van deze wereld. Maar zou een paus zich niet beter ver van die onverifieerbare en dogmatische nonsens houden?

Er spelen hier dus twee visies op de oorzaken van de ellende in de kapitalistische samenleving. Het cruciale verschil tussen die twee zit in de morele verantwoordelijkheid. Ligt die bij de dieven en de bedriegers en bij corrupte ministers, lakse rechters en volksvertegenwoordigers die privileges gedogen, dan wel actief verdedigen of gewoon te dom zijn om gelijke rechten te verdedigen? Of ligt dat bij de ondernemers, de kapitalisten dus?

Het pauselijke actieplan voor betere opvang van vluchtelingen en migranten is al even opmerkelijk. Het bevat talrijke opvallende ideeën. Franciscus: ‘Persoonlijke veiligheid en waardigheid moeten altijd voorrang krijgen op de nationale veiligheid’ (punt 5), waarmee hij bedoelt dat al wie dat wil, naar Europa moet mogen komen. Want hier zou zijn veiligheid en waardigheden beter gerespecteerd worden dan in de landen van herkomst. Dat klopt. Maar daarmee negeert hij wel dat, naast de duizenden eerlijke migranten, ook extremisten, misdadigers en profiteurs massaal mee toestromen.

Hij geeft echter geen enkele ernstige motivatie voor zijn keuze. Hij negeert elke andere manier om die migranten en vluchtelingen te helpen. Waarom ze niet bij voorkeur helpen in hun land van herkomst, veel eerder dan hier? Daar valt veel voor te zeggen. Al was het maar omwille van die honderden miljoenen 'achterblijvers' wiens persoonlijke veiligheid en waardigheid hij wel even vergat. De paus geeft al evenmin een oplossing voor het courante geweld, de sterk verschillende normen en waarden, en de schadelijke groepsdynamiek bij teveel van die migranten, noch voor de torenhoge kosten die deze groep veroorzaakt.

En als hij toch zo de evangelische waarden voorstaat, waarom negeert hij dan de slachtoffers en nabestaanden van het vreemde terrorisme in Europa? Waarom zouden we hun persoonlijke veiligheid dan ondergeschikt moeten maken aan die van migranten, vluchtelingen en asielzoekers?

Voorts spreekt Franciscus zich uit tegen assimilatie die tot ‘het vergeten van zijn eigen identiteit leidt’. Welk een onzin: al wie hier wil komen, zal zich voor 100% moeten assimileren naar onze wetten. Maar meer dan dat wordt in geen enkele Europese staat gevraagd. Maar de paus ziet dat anders. Hij neigt naar een impliciete beschuldiging die niet gegrond is in de feiten. Hij negeert de meest pertinente feiten, waaronder de minimale toekomstkansen van al die migranten met zo weinig bruikbare competenties in onze hoog-technologische samenleving. Die zijn voor hem bijzaak, net zoals de negatie van de democratie door de talrijke islamistische migranten.

Verder is hij voor ongebreidelde gezinshereniging (punt 18): ‘Inbegrepen grootouders, broers, zussen en kleinkinderen, dit zonder het stellen van economische eisen’. Op De Bron schreven we al uitgebreid over de hoge netto kosten die de actuele migratie veroorzaakt. Maar deze paus negeert dat. Daarmee jaagt hij wel de sociale zekerheid, de uitmuntende en verdienstelijke institutionele solidariteit in de West-Europese landen, in de vernieling.

Politiek correcte waanzin lijkt me dat. Occidentofobie noemen sommigen het nu, of ook nog politiek correcte destructie. Overigens, met zijn migratie-betoog schurkt hij dicht aan tegen de leugen, het moedwillig negeren van gekende feiten.

Maar, als we er even op doordenken, waar blijft zijn eigen solidariteit? Waarom toont hij niet het goede voorbeeld door een ten-laste-neming van minstens één migrant of vluchteling te ondertekenen? En waarom vraagt hij al wie hem wil volgen dan niet om dat eveneens te doen?

Dat gezegd zijnde, ik ben, als gewone gelovige, al langer overtuigd van mijn geloof. Zelfs de meest rampzalige knoeier in het Vaticaan zal me daar niet vanaf brengen. Maar van deze gesofistikeerde dwaler hoef ik geen eieren meer.

Andrea Cuypers, ecologiste en humaniste met interesse in sociale thema's

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!