Nederlanders kozen rechtser en verdeeld

Nederlanders kozen rechtser en verdeeld

De definitieve uitslagen laten al enkele vaststellingen toe. Meer versnippering, de ineenstorting van klassiek links en een meer rechtse stem. De Nederlanders willen blijkbaar ook een forser beleid tegen de non-integratie van bepaalde allochtonen, het wanbeleid van de EU en tegen Turkije.

Wie scoorde bij de kiezer?

De toegenomen versnippering is overduidelijk. De PVDA, vroeger de tweede grootste partij verliest ruim drie kwart, maar ook de VVD van Mark Rutten verliest een vijfde. Samen halveren deze twee regerende partijen. Regeringsdeelname wordt dus snoeihard afgestraft. Dat belooft voor de coalitievorming. Want er zijn nu minstens vier partijen nodig voor een meerderheid. In het parlement zetelen er echter dertien.

Fig. 1 : stemmen en zetelaantallen.  Bron: AD en Nu.nl

Aan de linkerzijde verliest ook de SP stemmen. Maar D66 en vooral GroenLinks gaan erop vooruit: samen plus 17 zetels. Dat weegt echter niet op tegen het verlies van PvdA en SP. Het linkse blok wordt kleiner en meer verdeeld. Zelfs met DENK erbij is er een tiental zetels verlies. Centrumpartijen als D66 en CDA boeken daarentegen een mooie winst. Die worden beide ongeveer anderhalf keer zo sterk.

Bij de relatieve winnaars zien we zowel GroenLinks en de kleine 'exoten', en verder D66, de CDA en Wilders. De CDA heeft zich enigszins heruitgevonden, maar blijft wel een schaduw van enkele decennia geleden. Winnaars zijn ook de nieuwkomers die nu legitimiteit verwerven: de linkse Turkse ultra-nationalisten van DENK én het rechtse FvD, het Eurokritische Forum voor de Democratie van de piepjonge Thierry Baudet.

Vooruit gingen ook enkele iets meer exotische one issue partijen: 50plus en de Partij van de Dieren. Deze laatste is een uitgesproken ecologiqsche partij. GroenLinks mag dus niet denken dat ze de ecologische kiezers alleen voor zich heeft.

Stabiel blijven de ChristenUnie en de Staatkundig Gereformeerde Partij.

Links heeft in Nederland dus nog wel kansen, mits het progressief, grootstedelijk en duurzaam wordt. Niettemin staat het toch voor een zekere bezinning. Oud links, in zijn klassieke vorm en steunend op ‘de arbeidersklasse', heeft afgedaan. Dat geldt zowel voor de sociaal-democratische als voor de radicale/populistische versie. De goed opgeleide, bovenmodaal verdienende en stedelijk linkse kiezers hebben duidelijk geen boodschap aan de oude linkse opvattingen.

Het valt daarbij nog af te wachten of de hoog scorende GroenLinkse beweging duurzamer is dan de hype. Het kreeg veel krediet in de media, scoort bijzonder sterk bij jongeren, maar haar programma is nog zwak. Maar ook veel andere partijen moeten zich nog bewijzen.

Op naar moeilijke regeringsvorming

Een centrum-rechtse coalitie rond de VVD en de CDA lijkt wel de beste kansen te hebben. Afgaande op de kiescampagne en de vooruitgang van zowel Wilders (PVV) als Baudet, én de recente meer forse positionering van zowel CDA als VVD zouden we een merkelijk forser beleid mogen verwachten.

Terzijde, het viel me op dat Nederland voor 17 miljoen inwoners slechts een 300-tal gemeenten heeft. Vlaanderen heeft er, met iets meer dan één derde zoveel inwoners, ongeveer evenveel. Nederlandse gemeenten zijn dus, gemiddeld, drie keer groter dan de Vlaamse.

Technisch wordt het niettemin een moeilijke regeringsvorming. Er zijn immers minstens vier partijen nodig voor een meerderheid. Wie wil meeregeren zal dus een stevige compromisbereidheid moeten bewijzen. Vasthouden aan teveel fetisjen zit er niet in. De ideologische verschillen zijn echter redelijk groot.

 

Fig. 2: Zetelverdeling, bron: AD en Nu.nl

Maar zal Rutte en de toekomstige regering een meer assertieve houding aannemen tegenover niet integrerende allochtonen, tegen niet-Europese bedreigingen zoals de Turkse AKP en tegenover het peperdure, inefficiënte en soms gevaarlijke Europese beleid? De kiezer lijkt het wel duidelijk te wensen, maar zullen de partijen daar ook naar handelen? Velen menen dat VVD en CDA zo ver richting PVV zijn opgeschoven dat het verschil met Wilders helemaal zo groot niet meer is. Maar anderzijds was Rutte eerder al niet vies van een sloot Euro-conformisme.

Was het forse taalgebruik bij VVD en CDA slechts een handig rookgordijn om de macht te behouden en te verwerven? In die onderhandelingen zit nog een zekere onvoorspelbaarheid. Sommigen zien de CDA zelfs in een centrumlinkse coalitie gaan met GroenLinks,, de SP, de PVDA en één van de kleintjes. De CDA zou dan de premier mogen leveren. Maar dat zou pas helemaal een negatie van haar eigen campagne zijn.

Polarisering en manipulatie

Wat deze verkiezingen ook leerden, is de nog aanhoudende invloed van het politiek-correcte denken. Dat slaagde erin om de PVV en Wilders verregaand te demoniseren. Rutte verklaarde daar nooit mee te willen regeren. Dat maakte stemmen op Wilders een groot risico op verloren stemmen: nuttig als signaal, maar zonder directe invloed op de macht.

Ook meegenomen was de al langer toenemende hysterie bij Erdogan en zijn AKP. Die kampen met een kwakkelende economie, een snel verslappende munt, de lira en relatief wat geopolitieke tegenslagen. Het succes met het AKP-referendum – dat verdere afbouw van de democratische machtsevenwichten voorziet – is dus nog verre van gegarandeerd. Maar de trouw van veel Turken in Europa, die was nog grotendeels onaangetast. Dat leende zich uitstekend voor electoraal lonende positionering. DENK en Rutten, maar ook Wilders, de CDA en Baudet profiteerden daar waarschijnlijk van.

De demonisering van Wilders speelde echter wel een grote rol tégen de PVV. Tekenend was de uitspraak van Rob Riemen in 2010. Die stelde toen "In wezen is er volgens mij geen verschil tussen de PVV van Geert Wilders en de nationaal-socialisten van Anton Mussert.” .

Die uitspraak kan toen én nu, in diverse varianten, op bijval rekenen. De PVV wordt dan vlotjes bij de 'populisten' weggezet. Die braken enkel 'haat' en 'polarisering' uit. Dat doen ze vooral op de sociale media, maar ook en public – zoals Wilders met zijn 'Minder minder minder'-retoriek over de Marokkanen. Dat het gedrag van teveel Marokkanen schadelijk en schandelijk is en blijft, dat horen we wel in de 'vox pop', maar minder in de media, in de analyse van beleid en in de programma's van veel andere partijen.

Zoals Koenraad Elst opmerkte: “In onze hedendaagse cultuur bestaat er geen enkel scheldwoord erger dan "nazi". De "populisten" kunnen onder hun scheldwoorden volstrekt niets verzinnen dat "nazi" overtreft -- een scheldvertoog waarmee de linkerzijde al decennia het debat met andersdenkenden vergiftigt.”

Hij wijst er ook op dat dat geen onschuldige praat is. De laatste politieke moord in Nederland was die van Pim Fortuyn door een groen-linkse militant. Die verhouding zien we ook terug in wat de partijen voorstaan: ter rechterzijde is er geen enkele die enige steun betuigt tegenover regimes of organisaties die op grote schaal moorden. Maar ter linkerzijde zien we wel zulke steun bij DENK (dat het massale en zware politieke geweld en de oorlogsmisdaden van de AKP voluit steunt). In mindere mate is er ook steun of 'begrip' voor politiek of religieus geweld bij enkele andere linkse en extreemlinkse politici in D66, de SP, de PvdD en de PvdA.

Onze taalgenoten kozen dus zeker niet 'voor' de centrumpartijen, noch voor de EU. Maar ze gaven deze partijen en de EU al bij al wel een herkansing. Benieuwd wat deze er nu van zullen bakken.

Luc Ryckaerts, adviseur in een internationale organisatie, Brusselse Vlaming

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!