Natuurlijk heeft Europa het weer gedaan

Natuurlijk heeft Europa het weer gedaan

Europa is schuldig aan alles, ook aan Afrikanen die elkaar in slavernij voeren. We moeten ze nu gaan uitleggen dat dit geen manier van doen is, beweert Joris Luyendijk in het zog van Patrick Loobuyck.

In DS 02/12 neemt journalist en columnist Joris Luyendijk ‘de niet zo Universele Verklaring van de Rechten van de Mens’ (UVRM) onder de loep. Hij formuleert twee bezwaren: dit is een recente tekst (1948) die we ook niet meteen in de praktijk brachten. En: andere culturen hebben die tekst niet voortgebracht. Voor zijn eerste bezwaar verwijst hij naar het optreden van de Nederlanders in Indonesië en van de Belgen in Kongo. ‘Europeanen zijn zeer bedreven geraakt in de maat nemen van andere landen bij mensenrechtenschendingen. Maar in het eigen oog zit een splinter die zo groot is dat het eerder een blok voor de kop is.’

Dat argument is bijzonder flauw, en ligt in lijn met een andere tendens die toevallig in dezelfde krant onderuit wordt gehaald door Ann-Sofie Dekeyser in Sorry voor alles: ‘Schuldgevoelens zijn door hun veelheid hun functionaliteit verloren. Ze brengen ons niet tot loutering en actie, maar tot uitputting, machteloosheid en zelfverachting.’ Het is gewoon niet waar dat ‘Europa’ geen lessen heeft getrokken uit zijn koloniaal verleden, er bestaat een stroom van publicaties over alles wat ‘onze’ cultuur fout heeft gedaan, en daarin zijn we tamelijk uniek.

Dansen op de fouten uit het verleden

De kwestie is dat de UVRM het resultaat is van een leerproces dat we hebben ingezet in de Tachtigjarige Oorlog en dat verloopt via de Franse Revolutie, de Oktoberrevolutie en de nazi-holocaust. Dat leerproces is ook bij ons nog steeds aan de gang en met vallen en opstaan doen we ons best. Dansen op wat fout was in het verleden, leidt ertoe dat we niets meer doen. We zondigen dan tegen de allereerste EHBO-regel: we bieden hulp op zulk een manier dat we onszelf in gevaar brengen, en kunnen dan geen hulp meer bieden.

Fig. 1: Grote routes van de slavenhandel in de Middeleeuwen. De handel verliep toen quasi uitslutend van Zwart-Afrika naar Arabische streken. De handel naar andere streken kwam pas veel later op gang. Copyright: Wikipedia

Het tweede bezwaar van Luyendijk snijdt meer hout: vreemdelingen die wij genereus in huis halen komen uit culturen die zulk een leerproces niet hebben doorgemaakt. Zij blijven daarom hangen in atavistische gewoontes. De humanisten hebben te laat begrepen dat zij een bekeringsproces moeten doormaken en dat ‘wij’ dus onze waarden aan hen moeten uitleggen, plus duidelijk maken dat zij daar hun voordeel mee kunnen doen. Het is ongeveer de blijde boodschap die ook Patrick Loobuyck al een tijdje verkondigt.

Edoch. Wat Luyendijk en Loobuyck ontkennen is dat wij minder te maken hebben met mensen die het allemaal niet begrepen hebben, dan met mensen die het wel degelijk begrepen hebben en afwijzen. Het is niet de eerste generatie die amok maakt in Brussel, maar de derde en zelfs de vierde. Die hebben hier degelijk onderwijs genoten (of hadden daar de kans toe) dat doordrenkt is van ‘onze’ westerse humanistische waarden. En zij wijzen die af. Met welke argumenten? Met precies die klachten uit het verleden die ze in hun eigen cultuur vergeten zijn, maar leren kennen vanuit onze schuldbelijdenissen.

De ‘eigen’ fouten worden vergeten

Het strafste voorbeeld zagen we eveneens in die krant (29/11) toen een jongeman uit Kameroen, Eddy Moise Tchuisseu, ‘de’ blanke Belgen onverschilligheid kwam verwijten voor de slavernij in Lybië. Wat hij blijkbaar niet weet, is dat wij niet een regressie meemaken naar het kolonialisme, maar naar het pre-kolonialisme toen zwarte stammen jacht maakten op elkaar om vervolgens hun krijgsbuit aan de kusten te gaan verkopen aan Portugezen, Nederlanders, Britten en (niet te vergeten) Arabieren (die in feite de slavenhandel in Afrika ‘uitgevonden’ hebben, en al eeuwenlang organiseerden vooraleer er blanke Europeanen op het toneel verschenen).

Toen de Britse regering in 1807 de slaventransporten verbood, protesteerde de Ibani- of Bonny-koning in Nigeria tegen die inbreuk op vaderlandse tradities die door God zelf gewild waren. De koning van Dahomey (het huidige Benin) zegde in 1840 dat hij de Britten in alles wilde volgen, behalve in de afschaffing van de slavernij: dat was immers de leidraad van zijn volk en de glorie en bron van zijn welvaart. Zelfs de behandeling van die slaven onderweg gebeurde door Afrikanen inhumaner dan door Europeanen. Van alle honderd zwarten die in het binnenland buitgemaakt werden, bereikten er naar schatting 64 de kust (36 procent doden onderweg). Van de overlevenden bereikte 78 procent de overkant van de Oceaan (22 procent doden).

Wat Luyendijk en Loobuyck en Tchuisseu propageren is in feite dat Europa voor alles verantwoordelijk is. Zelfs voor jongeren die hier kansen krijgen en ze niet willen gebruiken, en zich dan maar verschuilen achter historische onrecht of onrecht elders (waar Europa niet of nauwelijks mee te maken heeft). De oplossing is daarom ingewikkelder dan zij vermoeden. Zij vraagt een langdurig ideologisch debat waarin wij ruiterlijk toegeven (wat we al doen) dat Europa veel fouten heeft gemaakt, maar dat andere culturen (Afrikaanse en Arabische) dat ook hebben gedaan en die fouten niet wensen toe te geven. Door zijn schuldbewustzijn is Europa een lerende beschaving geworden, terwijl de hunne een stagnerende is gebleven, behalve waar de invloed van Europa dominant werd.

Bijten in de hand die hen voedt

Europa heeft lessen getrokken uit zijn verleden en is er daardoor in geslaagd een humane samenleving op te bouwen, die niet perfect maar leefbaar is. Hun samenleving is daar niet toe in staat gebleken en precies daarom komen ze naar hier. Europa biedt die lessen in de vorm van de UVRM als een geschenk aan, aan de wereld. De UVRM is Atlantisch van oorsprong maar universeel toepasbaar, en dat hebben alle landen ook erkend bij hun toetreding tot de Verenigde Naties. Liever dan die kans te grijpen om hun eigen leven te verbeteren, bijten sommigen in de hand die hen voedt. En wij zouden ons daar weer schuldig voor moeten voelen?

Eddy Daniels

Eddy Daniels is auteur van  De Kwestie M. Een gekaapte godsdienst, Uitgeverij De Blauwe Tijger. Etienne Vermeersch treedt op als zijn promotor, zie hier (of kopieer de link: https://www.youtube.com/watch?v=XONGEsg4m3M)

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen. Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch.