Misprijzen voor Jan-met-de-pet werd Clinton fataal

Misprijzen voor Jan-met-de-pet werd Clinton fataal

De campagne was de vuilste die we ooit in een democratisch land zagen. Het leek wel een keuze tussen de pest en de cholera. Trump stak de hellevaart naar een gore en vulgaire campagne zeker in gang en wakkerde dat hard aan met beledigingen van veel zwarte schapen in binnen- en buitenland. Hoe gaat die straks nog met zoveel beledigde burgers en met andere regeringsleiders door één deur kunnen? Of ze zullen allemaal zeer snel eieren kiezen voor hun geld?

Maar echt verbaasd mogen we niet zijn. Gerard De Beukelaer legde hier een jaar geleden al uit hoezeer Trump een typisch product is van de Amerikaanse cultuur. Primitief, beledigend, maar ook durven zeggen wat hij denkt en geregeld een koe ook ‘koe’ noemen. Verwerpelijk, en toch begrijpelijk, voor die miljoenen gewone Amerikanen die een zware prijs betalen voor de buitensporige, schadelijke invloed van 'bankster-gangsters' van Wall Street en hun hoge beschermheren en –dames in Washington. Trump bleef het establishment met scherp beschieten. Ironisch daarbij, dat dochter Clinton trouwde met een zakenbankier. Maar ook opvallend dat Clinton, ondanks een veel groter campagnebudget en de steun van heel het establishment en de verenigde shouwbusinesszo hard verloor.

Trumps’ grootste uitdaging is ongetwijfeld zijn land terug te verenigen, en het helpen zijn zelfrespect terug te winnen nadat hij demagogisch zo sterk inspeelde op de al lang bestaande, maar door de media onderdrukte polarisering.

Zijn speech woensdagmorgen (onze tijd) was alvast een sterke, noodzakelijke, klare doch nog schuchtere stap daartoe. Hij dankte zowaar Hillary – die volgens hem in de gevangenis hoorde – voor de diensten die zij de natie ooit bewezen had. Want hij zal zichzelf en de politiek weer geloofwaardigheid moeten geven. Trump’s overwinningsspeech lijkt wel de voorbode van wat gezond verstand, waar het hem waarschijnlijk niet aan ontbreekt. Ongewoon verzoenend en respectvol voor zijn tegenstanders. Een totale stijlbreuk met zijn campagne. Hij wil Amerika terug groots maken en haar burgers opnieuw met de politiek verzoenen. Eens zien wat het gaat worden.

Hij heeft alvast ook één gigantisch voordeel op Obama, namelijk een ruime meerderheid in Congres en Senaat. Barack Obama was daarentegen zijn laatste ambtstermijn zwaar verlamd door een bits vijandig Republikeinse Congres. Dat probeerde hij als een schoolmeester te bespelen, maar met een averechts effect. Het Congres blokkeerde gewoon zijn beleid op kille wijze. Reagan pakte het anders aan, hij nodigde zijn tegenstrevers bij zich uit en zocht met hen naar een formule waarbij zij weinig gezicht verloren. Terwijl zijn retoriek polariserend was, was zijn praktijk verzoenend. Obama hanteerde een verzoenende retoriek, maar zat vast in een polariserende aanpak. 

Die patstelling legt tegelijk een zware ontwerpfout van de Amerikaanse instellingen bloot, iets waar ook de Fransen onder lijden: een sterk presidentieel regime valt plots in ralenti wanneer de meerderheid in de volksvertegenwoordiging politiek een andere kleur heeft. De Amerikaanse president is normaal een gigantisch machtig man, maar zonder parlementaire meerderheid achter zich wordt hij plots een dreumes. En Obama vervulde zijn rol met klasse, zonder minnaressen, zonder schandalen, …Maar beleidsmatig trappelde hij ter plaatse. Zelfs aan de polarisatie tussen een gefrustreerde zwarte bevolking en een doodsbang politiekorps wist hij niets te doen en als een school paniekerig reageerde op een miskleun van een scholier, dan koos hij bijna automatisch de kant van de scholier tegen de directie. Zo versterkte hij stelselmatig de vooroordelen en daarmee de polarisering waar Trump zo geniaal gebruik van wist te maken.

Of het vier verloren jaren worden, zoals Jean Vanempten gisteren in De Tijd vreesde, is nog lang niet zeker. Maar de uitdaging blijft immens. Vanempten: “Het gezegde ‘vertrouwen komt te voet en gaat te paard’ is waar. Bovendien beschrijven bijzonder weinig politieke handboeken hoe je het wantrouwen en de boosheid bij de kiezers kan wegnemen.”

Trump moet de politiek op een nieuwe leest gaan schoeien, zowel naar denken, als in stijl en inzake spelregels. Het begin is er misschien al. Het Amerikaanse tweepartijensysteem is weliswaar volledig versleten, maar toch brak geen van de drie onafhankelijke kandidaten door. Dat is het echte glazen plafond. Behalve feitelijk Trump, die als onafhankelijke de hem vijandige republikeinse partij wist te kapen. Faut le faire. De Republikeinen waren overwoekerd door radicaal-rechtse stemmen die het traditionele conservatisme van hun partij overschreeuwden en daardoor de deur openden voor Trump. En de Democraten toonden vooral een giftige cocktail van zware corruptie, met pseudoprogressieve symbolenjagerij en een gevaarlijk gedogen van agressief islamisme vanuit Saoedi-Arabië.

Wat hem zeker electoraal baatte is zijn analyse van de bedreigingen van de welvaart en, steeds meer letterlijk dan, van de bestaanszekerheid van veel gewone Amerikanen. Enkele allochtone vrienden hadden me daarop al maanden geleden attent gemaakt: die man durft de problemen met het mislukte gedeelte van de immigratie benoemen. Iets waar zowel Clinton, als ook het EU-establishment nog iets van kunnen leren. Dat allochtonen dit eerder zagen dan autochtonen bij ons, toont overigens aan waar die bevolkingsgroep naar snakt: duidelijkheid boven bolletjes aaien. Zeggen waarop het staat, dat is een taal die overkomt in hun cultuur. Medelijden met hen hebben, wekt slechts minachting op en de neiging een arm te nemen als zij een hand krijgen.

De berichten dat uit Irak wel duizenden moslims als vluchtelingen toegelaten werden in de VS, maar geen christenen, jezidi's, …- groepen die nochtans veel zwaarder vervolgd werden – zijn bizar, nog zeker niet bevestigd, maar wel tekenend voor één van Obama’s bizarre kemels. Ze tonen een onwil en onbekwaamheid van de democratische partijtop om de doctrinaire problemen van islamisten – die quasi identieke normen en waarden voorstaan onder de IS, in Riyad en elders - te willen erkennen.

Wat Clinton ongetwijfeld ook zwaar parten speelde was de onevenwichtige internationale politiek: de brutale en soms illegale inzet van kolossale militaire middelen leverde geen baten op voor de gewone Amerikanen, noch voor anderen, en in de relaties met China verarmde de VS doordat ze de Chinese strategie totaal verkeerd beantwoorden. Eén aanwijzing: China geeft naar verluidt meer steun aan haar exporterende en alles verpletterende export-oorlogsmachine dan de VS, Japan, Duitsland, … samen. Het schermt zelf veel van zijn markten hermetisch en soms willekeurig af. En toch zou het van de VS, tot gisteren, nog grotere toegang tot onze markten krijgen. Hoe dom kan men zijn? Mia Doornaert illustreerde dit in een gesprek met Björn Soenen tijdens de verkiezingsnacht op Canvas met een citaat van ­(of all persons) Marine Le Pen: “Moderne slaven ginder maken producten voor de nieuwe werklozen hier.”  Om dat tegen te gaan kan de EU misschien nog wat leren van Trump?

Geruststellend is alvast dat Trump wel kan rekenen op de vernoemde meerderheid, maar dat zijn parlementairen lang geen ja-knikkers zullen zijn. Velen stelden zich terughoudend op. Die zullen veel zotte ideeën van Trump snel matigen. Ook dat kan een voorbode van beterschap zijn. De internationale handel is zeker een topuitdaging. Velen vrezen dat de aanpak van de gladde businessman Trump de wereldhandel ernstig kan verstoren met plotse, hoge importheffingen en bruuskering van handelspartners. Of was dat maar campagne-retoriek die de ervaren businessman/speculant nooit wou toepassen? Zal hij veel van de verloren jobs terug naar de VS krijgen? En zal hij de bedriegers van Goldman Sachs en dergelijke onder de knoet krijgen? We moeten hem het voordeel van de twijfel gunnen.

Ook voor Europa biedt deze politieke aardverschuiving kansen. We zullen zeker een véél grotere deel van de kosten van onze eigen veiligheid zelf moeten dragen. Maar misschien opent dat ook hier de ogen over onze vermolmde politieke, de aversie van vernieuwing en risico’s en de vele talrijke dijkbreuken en risico’s in ons openbaar ambt, onze sociale zekerheid, en in het economische, bancaire en integratiebeleid?

Rudi Dierick & Eddy Daniels

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!