Mijn school was geen Guantanamo Bay

Mijn school was geen Guantanamo Bay

You voted 'down'.

Ik ging ook naar school, maar het was geen Guantanamo Bay

De voorbije dagen kreeg ik via verschillende kanalen het Bloovi-interview met Peter Hinssen toegestuurd. De zelfverklaarde “Thought Leader on Game Changing Transformation” beschrijft daarin zijn visie op onderwijs. Het verhaal is niet nieuw voor me, Peter en ik spraken elkaar al een paar keer. Maar straffe woorden doen het goed, dus nu is er een nieuwe metafoor: het hedendaagse onderwijs is het Guantanamo Bay voor tieners.

Dat klinkt goed (nouja), maar laten we even alles van dichterbij bekijken:

Peter: “Ik heb een deel van mijn jeugd doorgebracht in de States, en een deel hier. Dat heeft een grote impact gehad op hoe ik naar onderwijs kijk. Ik heb tot mijn vijftiende school gelopen in Californië, een bijzonder stimulerende omgeving, waarin technologie ook een heel belangrijke rol speelde. Als een van de eersten in Californië, en misschien wel in de wereld, hadden we Apple 2 op school en leerden we programmeren. Dat heeft bij mij de passie voor technologie binnengebracht.”

De kans is zeer groot… dat Peter toen in de VS inderdaad in een uitzonderlijke school zat. Het werk van oa Larry Cuban doet vermoeden dat dit zeker niet de regel was. Het was trouwens de eerste golf van programmeren in de jaren 80 en mooi dat dit effect heeft gehad op Peter, <maar er is een reden waarom veel mensen deze eerst golf vergeten zijn.

“Dan is er een omslag in mijn leven gebeurd, waar ik van de middle school in Irvine Californië ineens naar het Sint-Vincentiuscollege in Eeklo ben getorpedeerd. Daar ben ik waarschijnlijk nog altijd niet van gerecupereerd.”

Tja, ik ging naar de zelfde school. Ik ken er nog een paar. Peter Van de Veire, Peter Van Petegem (nee, niet de wielrenner), het lijkt wel alsof je Peter of een variant als naam moest hebben. Of wacht, Henk Rijckaert ging er ook. En Wilfried Martens. En nog wel een paar 10000 leerlingen. Net zoals wat Peter Van Petegem hier schrijft heb ik er minder goede ervaringen gehad, maar heeft deze school ook mijn leven veranderd. Net zoals onderwijs mij vandaag gemaakt heeft wie ik ben. Ik heb zelf veel te danken aan leerkrachten, het is een van de motoren waarom ik deze tekst en de meeste van mijn andere teksten schrijf. Anekdotisch? Even anekdotisch als wat Hinssen stelt, behalve dat in mijn geval de wetenschap het eerder onderschrijft.

“Het maakt mij eigenlijk niet uit wat die mensen gestudeerd hebben. Het maakt mij niet uit wat voor intrinsieke kennis ze hebben, als ze maar die mentale veerbaarheid en wendbaarheid hebben. Creativiteit, passie en nieuwsgierigheid zijn daar een onderdeel van. Het aanwakkeren van passie en creativiteit in jongeren is volgens mij essentieel. Dat blijft een enorme uitdaging naar de toekomst toe.”

Klinkt terug goed, maar… een brede algemene kennis blijkt net een belangrijke voorwaarde te zijn voor die mentale veerbaarheid en wendbaarheid. Doel en middel onderscheiden is trouwens ook een belangrijke vaardigheid. En over de vraag of onderwijs creativiteit doodt of genoeg aanwakkert, schreven enkele onderzoekers onlangs het volgende (na een factcheck op Ken Robinson, die zelf zijn mosterd trouwens ook in de 18de eeuw ging halen bij Rousseau):

En ja, dit betekent dus dat er nog werk aan de winkel is voor onderwijs. Altijd. Ik heb trouwens nog een hele waslijst van zaken die ik beter wil zien in onderwijs, zie ook de recente PISA-resultaten voor enkele concrete uitdagingen.


“Als ik naar het lessenrooster van mijn dochter kijk, zie ik daar quasi nog altijd dezelfde vakken als ik dertig jaar geleden had. In een wereld die totaal veranderd is, en die sneller dan ooit verandert.”

Je zou dit het Maurice De Hond argument kunnen noemen, maar het zal wellicht ook hier als stijlfiguur bedoeld zijn. De wereld verandert al langer dan vandaag en mag ik even het chronocentrisme van dit interview aankaarten? We leven in uitzonderlijke tijden is het adagio van mensen die diensten verkopen om jou of je bedrijf te helpen om met die snelle veranderingen om te gaan. De waarheid is genuanceerder, het is misschien mooi om het boek van Steven Johnson How We Got To Now te lezen (en Canvas, aub, koop de reeks, please!!). Sommige veranderingen in het verleden waren wellicht groter, sneller en ingrijpender dan vandaag. En er zijn aspecten die veranderen, maar evenzeer aspecten die eerder constant blijven. Sommige zaken gaan al eeuwen mee en hebben nog steeds waarde. Er zijn trouwens opvallend veel PhD’s in filosofie CEO in Sillicon Valley. Filosofie, je weet wel, van oude Grieken tot dode Duitsers. Niet meer van deze tijd? Maar misschien is het iets anders dat stoort:

“Maar aan de andere kant is daar een leraar geschiedenis die ziet dat er een hele grote groep jongeren in de klas gepassioneerd is door Game of Thrones. Hij laat ze zien en ontdekken dat dat van de War of the Roses komt, die zoveel honderd jaar geleden Engeland bijna verscheurd heeft. Ik ben dus niet totaal negatief naar het onderwijs toe, maar ik denk wel dat het merendeel van het systeem niet meer aangepast is aan de realiteit. En daar moeten we absoluut iets aan doen.“

Euh, ok. We noemen dat vertrekken vanuit de interesses van leerlingen, maar in de vorige opmerking kon ik me nog afvragen waarom ze nog de War of the Roses moeten kennen. Aansluiten bij leefwereld raden we trouwens al decennia lang aan in lerarenopleidingen.

Maar wat is dan niet meer aangepast aan de realiteit?

“Het huidige systeem van ons onderwijs komt uit de 18de eeuw, toen de keizer in Pruisen een systeem wilde om een heel homogene groep van civil servants voor zijn overheid te creëren en heel gedienstige militairen voor het leger. Het systeem van vakken van een uur met een belletje op het einde van dat uur, is in de 18de eeuw ontwikkeld. Nu steken wij nog altijd kinderen elk uur in een ander vak met een belletje op het einde: Guantanamo Bay mental torture voor een tiener vandaag de dag.”

“Een tiener vandaag is veel vroeger rijp, heeft veel meer exposure en informatie. Als je kijkt wat alleen maar YouTube al doet: een andere manier van denken, verbreding, linken leggen. Dat is een generatie die niet meer in dat 18e eeuwse ‘vakjes-en-classificatie-denken’ wil.”

Wacht, dit is veel bij elkaar. Zal maar niet beginnen over hoe het uur maar 50 minuten duurt, maar het is inderdaad zo dat er nog (te?) veel in vakken gedacht en gewerkt wordt. Dit heeft voor- en nadelen – je zou het slim kunnen verkopen als het nieuwe hippe focus -, maar wat in het artikel staat over het Finse onderwijs klopt niet. Het is niet zo dat Finland alle vakken op de schop gooit, maar dat er vastgelegd is dat er minstens 1 week per semester aan projectwerk gedaan moet worden. Iets wat vandaag al normaals is in veel… Vlaamse scholen. Er zijn ook al lang vakken die het traditionele vakdenken overstijgen: MAVO, PAV,… En modulair onderwijs kennen we ook al een geruime tijd. Wel opvallend is dat dergelijke initiatieven in Vlaanderen vaak eerder in beroepsonderwijs of technisch onderwijs gebeuren.

Dan is er de opvallende stelling dat de tiener vandaag vroeger rijp is. Wat bedoelt hij hiermee? Als we kijken naar de natuurlijk rijping, dan klopt het, de menarche is bijvoorbeeld vandaag een pak vroeger dan een eeuw geleden, maar daar heeft hij het wellicht niet over. Als we kijken naar hoe lang kinderen onder de vleugels van hun ouders blijven, zou je eerder kunnen denken dat ze nu een pak later rijpen.

Maar nee, meer exposure en informatie is niet het zelfde als rijping. Net zoals informatie en exposure niet het zelfde is als kennis. En YouTube is belangrijk voor kinderen en jongeren, dat klopt. Het is hun radio, een bron van vloggers, filmpjes, enz, maar het is fout te denken dat dit zou betekenen dat jongeren niet meer in vakjes of classificaties zouden denken. Als ik al kijk welke verschillende typeringen er tussen vloggers bestaan (modevloggers, treitervloggers,…) dan zie ik vooral vakjes en classificaties.

“Maar het hoger onderwijs staat nog meer onder druk. Twee voorbeelden zijn Coursera en Udacity. Coursera is een higher education platform waar de beste proffen ter wereld, van de beste universiteiten hun cursussen gratis aanbieden. Coursera heeft vandaag miljoenen studenten from all over the world, die een cursus bij MIT, Stanford of Harvard volgen. Volledig gratis en als je op het einde van de rit een accreditatie wil, betaal je 50 dollar per cursus. Dat is revolutionair.”

Aha, maar dit is dan wel een vrij typische Silicon Valley revolutie waarbij het eerst lijkt alsof het democratiserend werkt, maar in de praktijk zo niet blijkt te zijn (zie ook Uber). Ik weet niet of Hinssen het hele MOOC-dossier effectief opvolgde, maar zelden is een technologie zo snel door de hype cycle gevlogen. De gratis cursussen worden in tegenstelling met wat – ook ik – hoopte vooral gevolgd door hoger opgeleide mensen en zelfs onder hen zijn de dropout-rates vaak enorm. De MOOC-revolutie bleek vooralsnog een sof. Maar misschien is het wel zoals de vliegende auto die er binnen 2 jaar komt, al jarenlang.

Nu, ik ben maar een eenvoudige pedagoog, en geen Thought Leader on Game Changing Transformation. Wat ik wel weet is dat onderwijs wel degelijk verandert. Traag, soms frustrerend traag, dat klopt, zeker als het over onderwijs zelf gaat. Dit heeft zijn redenen, maar die zijn anders dan Hinssen vermoedt niet politiek van aard, politiek wil meestal onderwijs net snel veranderen (al is Vlaanderen hier in de praktijk vaak een uitzondering). Het is terug interessant om naar het werk van Cuban te verwijzen, een boekentip is Oversold and Underused om te ontdekken wat de echte redenen zijn.

Maar onderwijs verandert ook nog steeds snel: maar dan in de zin van dat het levens van kinderen en jongeren verandert op soms een zeer korte tijd. Zoals ook het mijne, onder andere op het college in Eeklo.

Pedro De Bruyckere, regent en pedagoog, verdiept zich al jaren in de leefwereld van jongeren en is een zelfverklaarde verslaafde aan populaire cultuur. Hij werkt momenteel in de lerarenopleiding secundair onderwijs van de Arteveldehogeschool. Blogt hier.

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneelfinancieel of organisatorisch!