Merkel ligt er nog altijd niet uitgeteld bij

Merkel ligt er nog altijd niet uitgeteld bij

Na de deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Vorpommern, werd Angela Merkel met haar ‘Wir schaffen das’ iets te vroeg naar de vergeetput verwezen. Ze hield daar echter relatief goed stand en de winst van de Alternative für Deutschland van Frauke Petry (AfD) werd ten onrechte aan haar verlies toegeschreven. Het waren vooral Die Grüne en Die Linke die daar het gelag betaalden, zo bepleitte ik in Merkel heeft het niet zo slecht gedaan. In Berlijn heeft de CDU evenwel duidelijk verloren, maar … de winst ging niet naar AfD, die met net geen 14 procent en als vijfde partij zichzelf bezwaarlijk tot triomfator kan uitroepen. AfD behaalde daar ongeveer de score die volgens de peilingen het Vlaams Belang bij ons zou halen als er morgen verkiezingen zouden zijn. Dat zou het land niet bepaald dooreen schudden. De meest significante winst ging in Berlijn trouwens naar een partij (die Linke) die niet bepaald een tegenstander is van ‘Wir schaffen das’. Bekijken we weer eens de cijfers.

Er werd vooral regionaal gestemd

Eerste significant gegeven: het aantal stemmende kiezers ging van 60,2 naar 66,2 procent. Dat wil zeggen dat er ongeveer elf procent meer stemmen beschikbaar waren. Volgens de SPD-woordvoerder op de Duitse tv (ZDF) zou 47 procent van de AfD stemmen afkomstig zijn van ‘nieuwe kiezers’.

Tweede significant gegeven: beide regeringspartijen van de lokale coalitie, verliezen. De SPD gaat van 28,3 naar 21,7, een verlies van 6,6 of – omgerekend naar soortelijk gewicht – 23,3 procent. De CDU gaat van 23,3 naar 17,8, een verlies van 5,5 of relatief 23,6 procent. Griezelig evenveel. Dat wil dus zeggen dat beide deelstaat-regeringspartijen krek evenveel verloren hebben. De analyse is mogelijk dat er hier, vermits de lokale coalitie broederlijk werd afgestraft, veeleer lokaal is gestemd, maar dat de plaatselijke verliezers hun falen graag op Merkel afwentelen.

Daarbij komt nog een opmerkelijk gegeven: In Het Nieuwsblad (20/09 p. 17) merkt Peter Mijlemans op dat er de afgelopen periode in Duitsland vijf verkiezingen waren. “Drie ervan werden een afgang en daarbij was telkens de lokale lijsttrekker van CDU kritisch voor zijn bondskanselier. De twee verkiezingsoverwinningen die behaald werden, zijn op conto te schrijven van CDU-kopstukken die zich volmondig achter het beleid van hun leider hadden geschaard. Ook in Berlijn had kopstuk Frank Henkel zich tegen het asielbeleid gekeerd. En ook hij kreeg een pak rammel”.

De conclusie van Mijlemans: Merkel heeft, “ondanks de forse tegenwind, een groot en hondstrouw kiezerspubliek.” En verder: “Bij de verkiezingen in Berlijn waren ook de problemen in het onderwijs, de stijgende woningprijzen en de lokale economie belangrijke thema’s.” Het lijkt er zelfs op en dat is mijn conclusie, dat Merkel een zo grote dame is dat ze de blaam van het verlies eerder op zich neemt dan haar lokale criticaster volkomen in de wind te zetten.

De CDU-deserteur loopt naar de FDP

Kijken we naar de winnaars in Berlijn, dan zien we een spectaculaire terugkeer uit het niets van de derde staat-dragende of traditionele partij, de liberale FDP, van 1,8 naar 6,6 procent, een winst van 4,8 procent of 266 procent relatief. Je zou haast kunnen zeggen dat het verlies van CDU bijna overeen komt met de winst van FDP. Je kan dat interpreteren als een zachte ruk naar ‘sociaal-rechts’. Maar dat is geen duidelijke afstraffing van Merkel, want in Mecklenburg-Vorpommern was die partij ter plaatse blijven trappelen op 3 procent. Opnieuw een indicatie dat de uitslag in Berlijn veel meer lokaal was gekleurd dan vele verlichte waarnemers graag denken.

De derde ‘grote’ winnaar in Berlijn is Die Linke, van 11,7 naar 15,6: een winst van 3,9 of 33,3 procent relatief. Die had in Meck-Vorp de omgekeerde beweging gemaakt en bijna zes procent verloren (van 18,8 naar 13 procent). Opnieuw een signaal van lokale politiek; Een kleinere winst is er voor Die Grüne, van 15,3 naar 17,6 procent: 2,3 of 15 procent relatief. Ook die hadden in Meck-Vorp beduidend ingeboet, van 8,4 naar 4,7, bijna een halvering. Tellen we de vooruitgang van Die Linke en Die Grüne in Berlijn dan bij elkaar op, dan komen we uit op 6,2 procent, bijna weer griezelig hetzelfde cijfer als het verlies van SPD (6,6). Men kan die beide partijen nochtans niet als tegenstrevers zien van de ‘Wir schaffen das’-politiek, integendeel zelfs, zij zijn nog radicaler ‘pro-immigranten’.

Je zou dus kunnen zeggen dat een aantal kiezers van de gematigde SPD naar de radicalere linkse partijen zijn verhuisd, en een aantal CDU-kiezers naar de iets minder sociale FDP. Waar haalt AfD dan zijn stemmen (13,9 procent vanuit het niets)? Primo: van de nieuwe kiezers. Bijna 7 procent van die 13,9 procent zou uit die hoek komen, wat op zich natuurlijk een positief verschijnsel is: het betrekt ontgoochelde of verzuurde burgers weer bij het maatschappelijk gebeuren. Maar ook van een partij waar de kranten niet veel aandacht aan besteden, Die Piratenpartei. Een beweging voor directe democratie die in 2012 in Berlijn nog goed was voor 8,9 procent en nu slechts 1,7 behoudt, een verlies van 7,2. Precies het ontbrekende getal om de score van AfD rond te maken.

Zelfs niet in zicht van ‘glazen plafond’

Nu weet ik ook wel dat een analyse van een kiesuitslag genuanceerder moet gebeuren, maar dit geeft wel een tendens aan, waarbij de winst- en verliescijfers bijna miraculeus overeen stemmen. Het kan in alle geval nog steeds niet bewezen worden dat de christendemocratische kiezer Merkel echt afstraft voor haar genereuze houding. De kans is reëel dat eerder lokale politici het deksel op de neus krijgen voor lokale problemen, én voor gebrek aan partijtrouw. Merkel blijft daarom wel standvastig: zij betreurt dat haar ‘Wir schaffen das’-uitspraak onverwacht en nodeloos provocatief is overgekomen, maar aan haar politiek verandert zij niets.

Petry van haar kant (AfD) haalt haar winst waarschijnlijk niet bij de establishment-partijen, maar veel meer in anarchistische protesthoek en bij kiezers die überhaupt niet meer in de politiek geloven. De AfD is daarom nog lang niet dat verrassend nieuwe verschijnsel dat sommige commentatoren, bij gebrek aan ernstige analyse, ervan maken. Zij lijkt tegen datzelfde sociologische plafond aan te botsen dat in geheel Europa de partijen afblokt die men ‘populistisch’ noemt (wat ik een gruwelijk woord vind) of ‘extreemrechts’ (wat ook al niet klopt, soms zijn ze linkser dan de socialisten): Vlaams Blok, Wilders, Le Pen. Pakweg 25 procent lijkt voorlopig hun glazen plafond te zijn, en zelfs dat heeft AfD in Berlijn niet in zicht.

Eddy Daniels

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een  bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!