Merkel ‘gered’ door bedrijven en Visegrad

Merkel ‘gered’ door bedrijven en Visegrad

Verkiezingen laten zich zelden gemakkelijk verklaren. Wie ‘wint’ of ‘verliest’ er? En waarom? Neem nu Merkel, won ze? Of is ze verliezer? En waarom haalt nog zoveel stemmen, of zo weinig? CDU en SPD scoorden de laatste halve eeuw nooit zo laag. En wat heeft ze te danken aan de Visegradlanden?

De uitslag van de Duitse verkiezingen is inderdaad duidelijk: de CDU/CSU verloor ruim een kwart van haar stemmen (en behoudt zo’n 33% van de stemmen), de SPD bijna een derde (en behoudt slechts 30%). De grote coalitie is dus hard afgestraft. De radicaal-rechtse AfD kreeg 13%, de liberalen komen terug in het parlement met een mooi herstel en met de Grünen en die Linke (beide een kleine 10%) kreeg radicaal-links nog steeds anderhalf maal zoveel stemmen als de AfD en quasi evenveel als de SPD.

De iets meer rechtse CSU lijkt meer te verliezen aan de AfD dan de CDU. Velen wijten dat aan de onhoudbaar genereuze welkomstpolitiek. Maar het ligt complexer dan alleen maar dat.

De AfD als symptoom

De twee centrumpartijen mogen hun verlies niet aan de media wijten. Die waren pro de CDU-SPD-coalitie en dan vooral pro het ‘Wir schaffen das’ van Merkel. Hoewel, dat was voor veel linkse opiniemakers en journalisten dan ook zowat het enige goede dat Merkel deed. Die zitten immers, samen met die Linke, de Grünen en een deel van de SPD nog op een dualistische kijk op de wereld. Daarin zijn besparingen altijd uit den boze en zitten de goeden uitsluitend in het linkse kamp, en de slechten aan de overkant, bij rechts en vooral ‘extreemrechts’ of ‘uiterst rechts’, bij de AfD dus.

Geert van Istendael merkte nochtans terecht op dat de AfD geen echte uiterst-rechtse partij is, noch neo-nazistisch. Haar programma is minder scherp dan dat van het Front National of de lijn Dewinter in het VB. Veel waarnemers noemen ze ‘radicaal-rechts’ of ‘populistisch rechts’. Het succes van de AfD is het voorspelbare gevolg van relatieve mislukking van het immigratiebeleid van de centrumpartijen. De voormalig bankier en oud SPD-lid Thilo Sarrazin kloeg dat in 2010 scherp aan met zijn bestseller ‘Deutschland schafft sich ab’.

Dat boek werd door 1,2 miljoen Duitsers aangekocht. De combinatie van zijn boodschap en die monsterverkoop was een stevige voorspeller voor diepe ontevredenheid van veel burgers, zowel ‘nieuwe armen’, als gewone Duitsers met een goede job, maar met grote bezorgdheid voor de toevloed aan honderdduizenden jonge ontwortelde mannen zonder sociale controle en met een hoog agressiepotentieel.

De neergang van CDU/CSU en SPD is dus mede ‘te danken’ aan de moeilijke sociaal-economische situatie in relatief brede lagen van de bevolking, én aan het (tot nog toe lang niet geslaagde) migratiebeleid. Dat hangt dan nauw samen met wat de scherpe waarnemer Marc Ernst omschreef als “het cultureel-maatschappelijke onbehagen, de dito malaise, vervreemding en zelfs 'ontworteling' van vele Duitsers als gevolg van de globalisering, digitalisering, modernisme”.

Anderzijds mag Merkel ook een paar bondgenoten dankbaar zijn. Het bedrijfsleven staat bijzonder sterk, met een indrukwekkende export en een goed sociaal overleg. Dat is deels het gevolg van Merkels beleid. Mede daarom mag zij een ‘grote dame’ genoemd worden. Tegelijk groeit echter ook het aantal ‘werkende armen’. Niet ideaal dus, en vooral niet duurzaam. En veel van die lui stemmen tegen.

Merkel wist miljoenen ‘werkende armen’, behoeftige gepensioneerden (na een leven lang werken) en anderen in precaire situaties geen betere toekomst te bieden.

De onderschatte rol van de Visegradlanden

Maar de Visegrad-landen (Hongarije, Polen en Tsjechië) en ook Balkanlanden zoals Bulgarije en andere die hun grenzen sloten hebben haar waarschijnlijk voor erger behoed.

Het wanbeleid van Merkel en veel Europese regeringen (met o.m. het niet durven toepassen van de nodige en afgesproken bescherming van de grenzen) draagt sterk bij tot de snel toenemende verwachting in Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Azië dat een migrant, die maar hard genoeg probeert, wel in Europa binnen raakt én er kan blijven. Dat komt neer op een dijkbreuk. Dat centrumbeleid kende echter nog een tweede grote dijkbreuk, namelijk Turkije. Dat gijzelt Europa al jaren: het krijgt veel geld, zogenaamd voor de voorbereiding van de integratie in de EU, maar het veegt daar steeds meer zijn broek aan: het boekt al jarenlang geen enkele vooruitgang. Recent dumpte Turkije ook veel democratische principes met de AKP-staatsgreep. Het zette ook de grenzen wagenwijd open voor al wie naar de EU wou. Het gevolg was dat zelfs vanuit West-Afrika duizenden migranten via de lange Turkse route toestroomden. Griekenland werd overspoeld en liet initieel iedereen ongeregistreerd door, net zoals ook Italië.

Deze landen schonden daarmee de Dublin-akkoorden, essentiële Europese afspraken. Maar Merkel verzette zich tegen een hardere koers. In 2015 dreigde de toevloed aan migranten te ontploffen. Merkel verklaarde toen, goedbedoeld, maar totaal onvoorbereid, het te kunnen redden. Dat werd laaiend positief onthaald door de migranten én alle voorstanders van open grenzen. Die roemden haar humanitaire overtuiging. Standvastig idealen behouden is bewonderenswaardig – en ongebruikelijk in de politiek. Ook dat verdient respect.

Maar ondertussen besefte Merkel haar fout. Nu zegt ze dat er wel grenzen getrokken moeten worden. Maar ze blijft weifelen over de praktische uitvoering. En erger, ze probeert nog steeds, samen met haar Europese bondgenoten van rode, blauwe en oranje pluimage, al die landen die geen toekomst zien in massa’s slecht integreerbare migranten de arm om te wringen.

Door haar verwelkomingsslogan was de toevloed in 2015 fors toegenomen. ‘Wir schaffen das’ zette zonder twijfel een turbo op de migratiestromen naar Duitsland – en indirect ook naar de andere landen met de reputatie van een ‘genereuze’ opvang: Zweden, Nederland, België, … . Dat leidde tot slierten door de Balkan en schabouwelijke toestanden onderweg, én in de landen van aankomst. Veel migranten bleken ongeschoold en brachten schadelijke gewoonten mee – tot en met ziekten die in West-Europa verdwenen waren.

De eersten die wel kordate maatregelen troffen waren de Balkanlanden, gesteund door Polen. Grenzen werden er met fysieke afsluitingen en intensieve bewaking ‘gesloten’. Zij slaagden erin de toestroom via de Balkan drastisch te verlagen. Het gevolg was een snelle toename van de aantallen die in Griekenland vast zaten. Daarop sloot Merkel dan achter de rug van de andere EU-landen een afspraak met Turkije. Daarbij mochten we illegalen die in Griekenland toekwamen terugsturen, maar in ruil zou de EU dezelfde aantallen via reguliere opvang vanuit Turkije moeten opnemen. Turkije behoudt dus de controle over de kraan, en krijgt er nog wat miljarden bovenop.

Ondertussen bleken ook verschillende terroristen ongehinderd via die Turkse route de EU binnen geraakt om er mee te werken aan aanslagen; of er individueel te plegen.

Erdogan mocht de EU dus gegijzeld houden. En daarvan profiteerde hij dan ook snel met zijn eigen staatsgreep. Daarbij werden tienduizenden seculiere en andere niet-AKP-gezinde ambtenaren, rechters, journalisten en hoogleraars zonder enig proces noch bewijs ontslagen en langdurig opgesloten. Ook leger en politie werden massaal ‘gezuiverd’ van al wie bij de militaire coup betrokken was én van duizenden anderen wiens enige misdaad het was om niet pro AKP te zijn. Toen het werd afgesloten was het akkoord met Turkije niet onverstandig – gezien de vele zware beleidsfouten in de jaren daarvoor. Maar op zich is het natuurlijk géén gezonde, noch een duurzame regeling.

Merkel en de Eu zwegen echter. Zijn we dan verwonderd dat zoveel kiezers zich dermate onbehaaglijk of kwaad voelen dat ze op een radicaal-rechtse of een radicaal-linkse partij stemmen?

Om over Visegrad af te ronden, hoe had de verkiezing gelopen als de bestaande dynamiek met Merkels turbo erbovenop was behouden en als die Centraal-Europese landen de grenzen niet hadden dichtgegooid én duidelijk laten horen dat ze géén migranten willen en al zeker geen moslims – iets wat ook veel Eu-burgers wensen? In 2015 ontving Duitsland al 1,5 miljoen migranten; was dat dan niet onvermijdelijk aangegroeid tot zeg 2,5 à 3 miljoen in 2016 (in plaats van een 600.000) en een 3 à 4 miljoen in 2017? Merkel had al, voor deze bittere uitslag van de verkiezingen, al een (kleine) bocht ingezet en grensbeleid enigszins verstrengd, om illegale vluchtelingen te ontmoedigen. Maar dat was te laat en vooral nog véél te beperkt.

Andrea Cuypers, ecologiste en humaniste met interesse in sociale thema's

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneelfinancieel of organisatorisch!