Lyubayeva-Lamrabet tegen algemeen belang

Lyubayeva-Lamrabet tegen algemeen belang

Het ontslag van Lyubayeva en Lamrabet wekten veel verontwaardiging op. Maar waren er geen goede redenen voor die ontslagen, zoals de schade die beide dames aan het algemeen belang veroorzaakten? De heisa toonde alvast scherp aan wie politiek correct is, en wie journalistieke of ambtelijke deontologie voorrang geeft op de eigen overtuiging.

Of beide ontslagen ten gronde terecht waren, daar kunnen we nu eigenlijk nog geen sluitende uitspraak over doen. We kennen het dossier namelijk slechts partieel. Maar met wat niet betwist is, zijn er toch al behoorlijk wat redenen die het ontslag van deze beide dames rechtvaardigen.

Over Lamrabet's zaak is er nog de meeste feitelijke onduidelijkheid. Unia gaf immers aan dat er tijdens een gesprek nog enkele andere elementen naar boven kwamen, bovenop haar nogal opvallende uitspraken voor een ambtenaar met een zo gevoelige functie. Hoe zwaar die nog onbekende elementen doorwogen, dat is nog volledig duister.

Foto: Rachida Lamrabet, copyright Wikimedia

Ten gronde: de boerka is verboden in het openbaar leven. Dat staat letterlijk in de wet. Om dat dan te betwisten, als ambtenaar die net over deze materies gaat, dan moet men zwaarwegende argumenten aanvoeren. Maar dat deed Lamrabet niet. Zij beperkte zich tot een subjectief oordeel over wat iemand aanvaardbaar vindt. Dat is hier echter verre van voldoende.

John De Wit, decennialang journalist voor Gazet van Antwerpen en gespecialiseerd in juridische en gerechtelijke zaken maakt een vergelijking tussen de boerka en een ander verboden kledingstuk nemen, een nazi-uniform. De Wit:

“Wat zouden de verdedigers van de ontslagen juriste vinden als een werknemer van Unia - "uit persoonlijke naam" en met de bedenking "dat zij uiteraard tegen dit kledingstuk is" - zou beweren dat mensen die dat willen in een nazi-uniform op straat mogen rondlopen? Dan zouden deze verdedigers diezelfde mensenrechten heel anders invullen dan wanneer het verboden kledingstuk de boerka is en niet het nazi-uniform. Het zou terecht een gejoel van jewelste zijn, een eis tot onmiddellijk ontslag. Wie echter niet dezelfde regels toepast in dezelfde situaties, weet niet wat discriminatie of mensenrechten zijn. En is bovendien hypocriet.”

Lamrabets uitspraken getuigen ook van een deloyale houding tegenover de wet en tegenover haar werkgever.

Boudewijn Bouckaert, liberaal denker en prof.em. rechten wees op die loyauteitsplicht: “Een werknemer van de Moslim-executieve zal zich wellicht ook moeten onthouden om beledigende commentaren te geven op de Islam.”

De voorbeelden zijn misschien scherp, maar wel pertinent. Het besluit ligt dan voor de hand: er zijn wel degelijk goede redenen voor het ontslag van deze persoon.

Ook voor Alona Lyubayeva stelt zich een soortgelijk probleem: los van de klaarblijkelijke tekorten als leidinggevend ambtenaar, hield ook zij er een consistent politiek fel gekleurd discours op na. Haar persoonlijke uitingen en haar overduidelijke sympathieën gingen nadrukkelijk in één richting. Die kan men als 'politiek correct' omschrijven. Op zich is dat al problematisch omdat een ambtenaar neutraal hoort te zijn, zowel in zijn daden in de openbare dienstverlening als in de schijn. Een ambtenaar mag nooit de indruk wekken partijdige voorkeuren te hebben.

Foto: Alona Lyubayeva, Copyright Kris Van Excel/Vlaanderen13

Een ambtenaar in functie, zeker in zo'n gevoelige materie, hoort daarenboven het algemeen belang te dienen en niet de eigen voorkeuren. Hij mag eigen voorkeuren hebben, maar hoort deze ondergeschikt te maken aan zijn functie. Dat omschrijft men ook al eens als de discretieplicht van de ambtenaar.

Men kan dan een hele boom opzetten over wat dat juist is. Maar op het einde van de dag is er in een democratie wel één zaak kristalhelder over, namelijk wie bepaalt wat dat algemeen belang is. Dat is namelijk de bevoegde wetgever. Hij legt de juridische regels van onze maatschappij vast. Alle anderen hebben dat te respecteren. Rechters kunnen dat dan wel interpreteren, maar zij mogen de bedoeling van de wetgever niet aantasten. Zij mogen dus zeker niet ingaan tégen de voorkeur van de wetgever.

Uiteraard ligt het wel iets ingewikkelder dan alleen maar de voorkeur van de huidige wetgever. Na verkiezingen kan er immers een andere voorkeur domineren in het Parlement. Maar wetten zijn gelukkig wel redelijk stabiel - allez, op de fiscale na dan. De geldige wetten zijn het gecumuleerde werk van de huidige wetgever en al zijn voorgangers. En we moeten ook rekening houden met alle bevoegde wetgevers, de Vlaamse, de nationale en de Europese. Doch enkel de huidige wetgevers hebben het laatste woord in het maken van de wetten. Dat is nu eenmaal hoe een democratie werkt. 

Speelde bij deze twee dames daarenboven geen arrogantie en wereldvreemdheid? Het evenwicht tussen hun opdracht (mandaat) en hun uitgesproken ideologische overtuiging leek ver zoek. Ze gedroegen zich of hun mening de enige is die respect verdient, en dat alles, inclusief de wet, daaraan ondergeschikt moet zijn. Wie het niet met hen eens, is, die wordt dan genadeloos gedemoniseerd. En wat nog veel meer problematisch is: als ze dan in één of andere mandaat, in deze of gene openbare dienst, dan denken ze een blanco cheque in handen te hebben om hun eigen ideologische voorkeur te bevorderen, vanuit hun functie, ook wanneer deze radicaal verschilt van de keuze van de parlementaire meerderheid en de regering.

Dirk Van Melkebeke, de topambtenaar toonde echter net dat het ook anders kan.

Foto: Dirk Van Melkebeke, copyright Vlaanderen13

Deze topman van het Departement Economie, Wetenschap en Innovatie, die eerder decennialang actief was op rode kabinetten en SP.A-mandataris is, stopte in december 2015 vervroegd als topambtenaar. Hij was namelijk niet akkoord met de besparingen die de Vlaamse administratie wou doorvoeren op de personeelskosten (20% ten opzichte van 2009). Hij verklaarde daarover: “We slanken de administratie af tot op een niveau dat ze haar werk niet meer kan doen. Daar wil ik niet aan meewerken.”. Of dat klopt of niet, dat is een ander thema. Wat telt is hoe hij omging met een belangrijk ideologisch meningsverschil met de bevoegde en democratisch aangestelde regering.

In tegenstelling tot Lamrabet en Lyubayeva had hij de elementaire eerlijkheid en het respect voor de wet om zich niet vast te klampen aan zijn ambt om van daaruit zijn persoonlijke voorkeuren te bevorderen, tegenin de bevoegde besturen. Hij hield de eer aan zich, en ging op vervroegd pensioen, wat in deze op hetzelfde neerkomt als zijn ontslag geven.

Van Melkebeke is een man van eer.

En daarmee is het huizenhoge probleem van politisering van de top van de openbare diensten weer eens in al zijn blote lelijkheid te kijk gesteld.

Martha Huybrechts, leraar wetenschappen

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!