Lincoln de vrijheidsheld, Rajoy de demon

Lincoln de vrijheidsheld, Rajoy de demon

Er zijn dingen die ik niet begrijp. Zo wordt Abraham Lincoln een kampioen van de democratische rechten genoemd, en Mariano Rajoy neergezet als een vijand daarvan. Terwijl beiden een secessie bestreden.

Let wel: ik zeg niet dat ik Rajoy’s standpunt ten overstaan van Catalonië onderschrijf, en zeker niet zijn harde aanpak. Maar ik snap niet waarom wat hij doet onwettelijk zou zijn, zoals Barbara Pas (Vlaams Belang) en Hendrik Vuye (partijloos) met veel retoriek in ons parlement beweerden.

Lincoln vocht niet tegen slavernij

Natuurlijk: onder Lincoln werd de slavernij afgeschaft (waar de slaven niet meteen beter van werden), en dat verantwoordt de grootse plaats die hij in de geschiedenis inneemt. Maar dat was niet de reden waarom de vijandelijkheden in 1861 waren ingezet. Lincoln was weliswaar tegen de slavernij, maar hij zocht op dat moment de afschaffing er niet van, wel een verbod op invoering ervan in de nieuwe westelijke staten waarvan men verwachtte dat ze zouden aansluiten bij de Unie (ten koste overigens van de Indianen). Hij kon zich zelfs akkoord verklaren met het Corwin Amendment dat voorstelde dat het Congres geen oude instellingen (als de slavernij) kon afschaffen in aparte staten zonder voorafgaandelijk akkoord met die staten.

Lincon gunde de afzonderlijke staten dus meer vrijheid dan de Europese Unie vandaag de lidstaten toestaat – die spreekt regelrecht van straffen als er partners zijn (Hongarije, Polen) die de beslissingen van ‘Brussel’ omtrent het toelaten van vluchtelingen niet accepteren. Europa legt zijn lidstaten zelfs een morele code op. Typisch is dat tot 2016 het Europese parlement zich stekeblind hield over de vele schendingen van de mensenrechten in Turkije, maar op zijn achterste poten stond toen Erdogan verklaarde de doodstraf weer te willen invoeren. Was het dan niemand in dat parlement opgevallen dat het in de Verenigde Staten nog steeds elke deelstaat zelf is die beslist over de doodstraf of niet? Maar in Europa wordt morele eenvormigheid geëist, ook in een reeks andere kwesties. Ik laat in het midden of dat juist is, ik stel slechts vast.

De oude zuidelijke slavenhouderstaten vreesden echter dat Lincoln slechts een tijdelijke toegeving deed en scheidden zich daarop af in de Confederatie, wat uitliep op de Burgeroorlog (1861-1864) die desastreuze gevolgen had: ongeveer 700.000 doden en de verwoesting van de infrastructuur van het zuiden. Tot vandaag, 150 jaar later, leeft de bitterheid voort. Als je zuidelijke staten bezoekt dan kan je aan officiële gebouwen nog steeds de confederale vlag (de Stainless Banner) zien naast de Stars & Stripes van de Unie.

Ook daar een kwestie van transfers

Vandaag wil een grote groep in Catalonië zich afscheiden van Spanje, voornamelijk omdat het armlastige land als een dood gewicht rond de nek hangt van de rijke regio rond Barcelona, althans, zo voelt men dat aan: met een bijdrage tot het BBP van 16 procent zou Catalonië 19 procent dragen van de belastingen. De transfers worden geschat tussen de 8,5 en de elf miljard euro.

Natuurlijk komen daar oude ressentimenten bovenop die teruggaan naar de Burgeroorlog tegen de putch van Franco tegen de republiek (1936), toen Catalonië sterk links koos (voor de trotskistisch-anarchistische POUM), en ook nog eens botste met het republikeinse centralisme dat aangemoedigd werd vanuit Madrid door de stalinistische communisten. En die ressentimenten gaan dan weer terug op oude histories uit de middeleeuwen, toen Catalonië één van de regio’s was die nooit of slechts zeer kort een Moorse bezetting hadden gekend, stevig onder Frankische invloed stond, en niet echt deelnam aan de Reconquista die zo sterk de Spaanse inquisitoriale mentaliteit zou vormen.

Het is niet zeker dat de onafhankelijkheidsbeweging de meerderheid achter zich zal krijgen. Op 9 november 2014 was er een niet bindend referendum rond deze kwestie waaraan bijna 2,3 miljoen mensen deelnamen, dat was ongeveer 42 procent van de 5,4 miljoen stemgerechtigden. Daarvan stemde ongeveer tachtig procent voor Catalonië als een eigen staat, maar tien procent minder (zeventig procent) voor Catalonië als een onafhankelijke staat, wat toch een belangrijke nuance is. Je kan je nu afvragen of de wegblijvers van de stembus allemaal tegen de onafhankelijkheid waren. Dat hoeft niet zo te zijn maar alleszins is de kans zeer groot dat een aanzienlijk deel onder hen bewust deze consultatie boycotte omdat het ze als niet legitiem beschouwden.

Nemen we aan dat dertig procent zich onthield uit onverschilligheid, dan is het zo dat ongeveer dertig plus twaalf procent tegen de onafhankelijkheid was (dertig procent van 42 procent). Terwijl slechts goed dertig procent duidelijk voor separatisme was (zeventig procent van 42 procent). Dat komt tamelijk goed overeen met een hele reeks opiniepeilingen die in de loop der jaren waren gehouden, en waarin de hoofdtendens wel duidelijk voor meer autonomie maar niet uitgesproken voor separatisme was. De mentaliteit evolueert natuurlijk en in de verkiezingen van 2015 behaalden de beide separatistische partijen samen 48 procent van de stemmen. Door de kiesdeler leverde dit een ruime meerderheid op in het deelstaatparlement (62 + 10 zetels op 135).

De independistische regering die daaruit voortkwam zette vervolgens een officiële opiniepeiling op. Die wees uit dat slechts 41 procent voor onafhankelijkheid en 49 procent ertegen was. BBC World schreef hierover: ‘More worryingly for the secessionists, a public survey commissioned by the Catalan government in July suggested 49% of Catalans opposed independence, while 41% were in favour’ . De quote is te vinden tussen de zesde en zevende illustratie van mijn hyperlink. Als je die vandaag opent en vervolgens verder wilt gaan naar de hyperlink die de BBC als bron vermeldt, dan krijg je ‘Bad Entry’. Dat kan toeval zijn. Maar je kan de separatisten er ook van verdenken die link, die hen zeker niet zint, verwijderd te hebben, terwijl BBC World – een zeer betrouwbare bron – die indertijd wel ingekeken heeft. Vandaag klaagt men Rajoy terecht aan omdat hij internetsites zou doen blokkeren die hem niet zinnen, maar misschien zijn de independisten wel in hetzelfde bedje ziek. Een oud gezegde luidt dat het eerste wat sneuvelt in een oorlog de waarheid is.

Liever eieren kiezen voor zijn geld

Het doet denken aan de situatie in Schotland. In 2011 haalde de Scottish National Party met 45 procent een absolute meerderheid aan zetels (69 op 129), in een verkiezing die amper iets meer dan vijftig procent van de stemgerechtigden op de been bracht. De situatie voor de independisten leek gunstig en dat leidde tot een referendum in 2014 (18/09), waaraan ineens 85 procent van het electoraat deelnam. Daarbij botsten ze op meer dan 55 procent tegen onafhankelijkheid.

 In 2016 (5/5) vonden er weer verkiezingen plaats. De SNP won licht tot 46,5 procent van de stemmen bij een opkomst van 55 procent maar ging, omwille van het grillige kiesstelsel, achteruit naar 63 zetels. Volgde dan het Brexit-referendum (23/6/2016): bij een algemene opkomst van 72 procent koos 62 procent van de Schotten ervoor om in de EU te blijven, daarbij stevig afwijkend van het Britse gemiddelde van bijna 52 procent om uit te treden. De weg naar de onafhankelijkheid van Groot-Brittannië leek weer open te liggen. Toen Theresa May haar verkiezingen echter uitschreef (8/6/2017) verloor SNP dertien procent en bleef achter met 35 parlementszetels, bij een opkomst van 66 procent. Weg separatistische droom.

Natuurlijk: dit is een nogal summiere analyse van de Schotse resultaten, die veel verfijning behoeft, maar ze toont volgens mij wel een interessante trend aan: kiezers zijn geneigd steun te geven aan separatistische tendensen als ze ontevreden zijn, uit een soort balorigheid. Maar als het menens wordt, zijn ze geneigd enerzijds zich breder te engageren, en anderzijds terug te keren tot de veilige schaapsstal, weg van het avontuur. Mensen kiezen eieren voor hun geld boven nationalistische luchtkastelen, vanuit de redenering ‘het is overal altijd wel iets’, en 'we raken misschien van de regen in de drop'.

Democratisch vermomde staatsgreep

Het grote risico bij het bindende referendum in Catalonië dat nu afgekondigd is voor 1 oktober is dat er opnieuw een grote meerderheid afwezig zal blijven, maar dat de onafhankelijkheidspartijen zullen mobiliseren – ze bewijzen al dat ze dat kunnen op straat – en triomferen. En dan op basis van een sterke minderheid bij een nog sterkere onthouding de afscheuring zullen afkondigen die een meerderheid niet zint. Men kan zich oprecht afvragen of dat democratisch is en of Rajoy ongelijk heeft als hij dit als een democratisch vermomde staatsgreep probeert te verhinderen. Men kan zich overigens ook afvragen of de door hem gekozen tactiek van repressie zijn tegenstrevers niet de wind in de zeilen geeft en precies dat effect creëert dat hij wil vermijden.

In alle geval, Lincoln volgde eenzelfde redenering als Rajoy.  In de redenering van Lincoln toen zou zelfs een Brexit onmogelijk zijn: eens in een Unie, altijd in een Unie. De morele chantage op landen als Polen en Hongarije zou in die optiek evenwel niet mogelijk zijn. Ik heb nochtans niemand Lincoln ooit een antidemocraat horen noemen.

Democratie is alleszins een rekbaar begrip. Zeker voor iemand als Hendrik Vuye die zijn oude partij stelselmatig jent met stemmen die hij aan haar te danken heeft. Ik vraag me af hoe hij zou gereageerd hebben indien José Happart, toen hij nog over de meerderheid beschikte in Voeren, een referendum had uitgeschreven om de afscheuring van Vlaanderen te bekomen en de aanhechting bij Wallonië. Had hij dit dan ook een democratisch verzet genoemd in naam van de zelfbeschikking der volkeren, tegen een ondemocratische grondwet? We zullen het nooit weten.

Eddy Daniels

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een  bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!