Enkele scenario's voor Catalonië en Spanje

Enkele scenario's voor Catalonië en Spanje

Of Puigdemonts aanpak Catalonië zal baten, dat is nog onzeker. Rajoy blijft elk overleg afwijzen. Hij denkt het pleit te kunnen winnen met hard geweld en een scheve interpretatie van de wet – die hij deelt met rechters die hij zelf grotendeels benoemde. Maar hij breekt wel met de Europese norm van vreedzaam overleg, overtreedt enkele Europese regels én riskeert met zijn onverzettelijkheid ook de Spaanse economie te destabiliseren. Hij maakt ook de Balten en de Kosovaren ongerust. Redenen genoeg voor de EU om na te denken over uitwegen: wordt het een ETA-bis, geopolitieke destabilisatie of een Autonomiestatuut 2.0?

De toestand is gekend: de Spaanse regering wijst elk streven naar verdere onafhankelijkheid én grotere autonomie af. Dat zou tegen de Spaanse grondwet zijn, wat echter betwist wordt. Ze negeert daarbij echter dat deze grondwet Catalonië wel degelijk een aparte natie noemt én dat het Spaanse en Catalaanse parlement een verregaande autonomie goedkeurden. Spaanse rechters rolden die vier jaar later echter zwaar terug. Madrid stelt dat enkel haar parlement bevoegd is – wat de reeds toegekende autonomie negeert. Catalonië reageerde vreedzaam. Spanje beantwoordde dat met een ‘dictatuur van de meerderheid’. In Madrid wil de meerderheid die Catalaanse melkkoe niet laten gaan, maar respect voor Catalanen, dat had het er niet voor over. Zelfs de autonomie die Baskenland wel geniet, wil het de Catalanen niet gunnen.

Dat er in Catalonië een breed gedragen en vreedzaam streven naar meer autonomie bestaat, dat kan niemand betwisten. Of er ook een meerderheid de onafhankelijkheid wil, dat is nog hoogst onzeker. Maar zeker is wel dat Madrid het onmogelijk maakte, met haar verbod op een bindend referendum, om dat volgens de gangbare democratische normen te laten onderzoeken. Madrid stelt dat enkel het Spaanse Parlement kan beslissen over de mate van autonomie. Maar dat botst frontaal met de in Europa breed gedragen erkenning van het zelfbeschikkingsrecht. Daarvan genoten onder meer de Balten (tegenin Russisch verzet) en de Kosovaren (tegenin nog luider en nu fel oplaaiend Servisch protest).

Verschillende landen zoals Rusland en Servië zitten ondertussen op vinkenslag om, met een Madrileense argumentatie in de hand, de onafhankelijkheid van ‘hun’ afgescheurde staten terug op de tocht te zetten. De lijst van staten en gebieden die dan risico loopt, is lang, denk ook aan Oekraïne, maar ook Spanje (met Ceuta en Mellilla) en Groot-Brittannië (met Gibraltar). De geopolitieke consequenties van de Madrileense argumentatie zijn niet verwaarloosbaar.

Politiek zit deze toestand dus muurvast. Rajoy denkt nu dat hij over de onwrikbare Europese steun beschikt. Maar zijn aanpak is wel schadelijk voor de EU. Hij negeert de Europese praxis en de morele norm van vreedzaam overleg over alle legitieme en democratisch gesteunde eisen. Hij schendt ook bepaalde rechten gegarandeerd onder het EVRM. Maar minder geweten is dat hij met zijn compromisloze onverbiddelijkheid een economische destabilisatie van Catalonië riskeert. De onzekerheid én het massale geweld vanwege Madrid joegen al tientallen bedrijven weg. Meestal verplaatsten die enkel de officiële hoofdzetel, soms ook bepaalde activiteiten. De Spaanse beurzen namen al een kleine duik. Maar Rajoy vindt dat volstrekt onbelangrijk als de Catalanen niet zouden inbinden.

Doch met dat risico wordt deze crisis wel een Europese zaak. Nog maar enkele jaren geleden had Spanje de Europese stabilisatiefondsen hard nodig. Haar roekeloze bancaire beleid – waar zowel de Partido Popular van Rajoy als de socialistische PSOE om ter hardst aan hadden meegewerkt – had anders waarschijnlijk geleid tot een ineenstorting van het Spaanse bankwezen.

Zowel het staatsgeweld van Madrid, als die financiële risico’s vormen goede redenen voor de Europese Unie om achter de schermen discreet te werken aan een politiek compromis. Daarbij zal Madrid gezichtsverlies bespaard worden, maar onvermijdelijk zal er een compromis moeten komen. Meest waarschijnlijk is dan dat Catalonië dezelfde autonomie krijgt als Baskenland. Een autonomiestatuut 2.0 dus.

Het alternatief is immers nog véél schadelijker voor de EU: als de Catalanen met hun vreedzame aanpak niet kunnen verkrijgen wat de Basken wel verkregen – een quasi volledige bestuurlijk en fiscale autonomie – hoe lang duurt het dan voor kleine groepen Catalanen overstag gaan en voor de Baskische strategie kiezen? Baskenland kende decennialang een harde, gewapende strijd. Die was zo hard dat op den duur elk lid van de Guardia Civil dat naar Baskenland gestuurd werd, voor zijn leven moest vrezen. Honderden die hun mutatiebevel naar die regio kregen, meldden zich langdurig ziek, ze gaven ontslag of ze zochten andere uitwegen. De toestand werd onhoudbaar. Het kalmeerde pas toen Baskenland verregaande autonomie kreeg. Pas daarna legden de gewapende groepen één voor één de wapens neer. Maar eerst waren er honderden doden te betreuren, militairen en paramilitairen, maar ook talrijke onschuldige burgers.

Is dat wat de Eu wil? Of kiest de EU beter voor een eerbaar en redelijk compromis? En als de Madrileense hoge heren dan hun melkkoe voor nutteloze prestigeprojecten kwijt spelen, dan kunnen ze dat alleen maar wijten aan hun decennialange megalomanie en hun aanhoudend misprijzen voor de Catalanen én voor de gemaakte afspraken.

Rudi Dierick, ingenieur, zakelijk adviseur en hoofdredacteur De Bron

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!