Een ambtenaar heeft ook nu al spreekrecht

Een ambtenaar heeft ook nu al spreekrecht

Er is deze week weer een stuk ondermaats dorpstheater ( comedia del arte) opgevoerd rond het ontslag van de diversiteitsambtenares van de Vlaamse Gemeenschap. Ze heeft haar ontslag zelf georchestreerd!

Zeg nu zelf: welke organisatie zou het aanvaarden dat iemand zijn ontslag openlijk in de media en op televisie komt aankondigen voordat hij of zij het gekregen heeft en bovendien zijn superieuren een reeks verwijten toestuurt waarop geen wederwoord mogelijk is?

Stel u voor: De HR manager van een NGO komt in de pers en op TV verklaren dat de organisatie binnen zijn instelling fout loopt, omdat de ingezamelde fondsen en hulpgoederen niet op de juiste plaats terechtkomen. Wat zou er met die man gebeuren, denkt u?

In de marge: Het programma De Afspraak op Canvas begint hoe langer hoe meer op een tribunaal te trekken, waar de beschuldigden niet aanwezig zijn, en zich ook niet kunnen verdedigen.

In het parlement moest minister Homans zich komen verrechtvaardigen voor een beslissing die ze nog niet genomen had. Het circus was reeds gespeeld vooraleer de deuren opengingen.

En waarom nu zoveel tamtam voor deze ambtenares terwijl er waarschijnlijk jaarlijks anderen ontslagen worden voor onvoldoende prestaties op basis van een onafhankelijk onderzoek door een externe instantie?

Nochtans: de diversiteitsambtenaar is geen gewone ambtenaar en geniet over van meer statutaire vrijheden en een bevoorrechte positie met directe toegang tot de minister. Zoals duidelijk gesteld door haar voorganger in een artikel in De Morgen. Een ambtenaar die trouwens nooit ontslagen werd omdat hij de knepen van het vak beter kende.

Maar goed, er is meer aan de hand. Bij monde van mevrouw Kerbache (SP-A) eist de oppositie meer spreekrecht en mogelijkheid tot het uiten van kritiek door ambtenaren in het openbaar.

Hier begeeft men zich op glad ijs.

Voor wie werkt een ambtenaar? Voor de gemeenschap? Of voor de administratie die ten dienste staat van de gemeenschap?

Juridisch heeft een ambtenaar de mogelijkheid om suggesties tot verbetering intern aan zijn superieuren kenbaar te maken.

Deze suggesties moeten ernstig behandeld en de betrokken ambtenaren moeten hierop een positief of een negatief gefundeerd antwoord krijgen. Dit is een proces dat binnen de administratie moet behandeld worden. Indien een ambtenaar het recht krijgt om voorafgaandelijk het behandelen van zijn suggesties (kritiek) naar de media te stappen, maakt men de vlotte werking van de administratie onmogelijk.

Waarom? Omdat een ambtenaar zich neutraal moet opstellen. Iedere ambtenaar mag een politieke overtuiging hebben maar mag deze niet gebruiken om de werking van de administratie, onder welke politieke constellatie ook, te belemmeren. Indien een regering, ze weze links of rechts, niet kan rekenen op de loyale medewerking van de administratie en haar ambtenaren, dan wordt het land onbestuurbaar. Helaas zien we de laatste tijd dat sommige topambtenaren dit principe naast zich neerleggen.

Heeft een ambtenaar dan geen mogelijkheden om zijn ongenoegen te uiten indien zijn minister of superieur doof en blind blijft?

Er is in de eerste plaats de ombudsman waartoe hij zich kan richten, en anderzijds is er ook het systeem van de klokkenluiders. Als hij echt op een muur botst, en hij oordeelt dat het algemeen belang geschaad wordt, dan mag hij uit de biecht klappen. Maar dit geldt niet voor een eenvoudig meningsverschil.

Indien een ambtenaar het recht krijgt om zijn ongenoegen (terecht of onterecht) in de media te uiten vooraleer zijn superieuren de mogelijkheid krijgen om hierop te antwoorden, is het hek van de dam.

Dit speelt vandaag natuurlijk in de kaart van de oppositie, maar kan zich morgen tegen haar keren wanneer ze aan de macht zou komen.

Marcel Lengeler, gewezen voorzitter van Insea, een beroepsvereniging van informatici. Gewezen hulpverlener aan bedrijven in Midden Europa na de val van de Muur.