Echte en schijngevechten rond onderwijs

Echte en schijngevechten rond onderwijs

Als jonge lerares keek ik meewarig en geringschattend naar de eindtermen. En ik ben er nog steeds geen fan van. Maar ze zijn er wel: het zijn wettelijk vastgelegde minima waaraan ons onderwijs moet voldoen. De actuele strijd draait dus ook in zekere zin rond waarborgen op de kwaliteit van ons onderwijs. De pseudo-progressieve hardliners van 'Guimardstraat - zeg maar de top van het katholiek onderwijs – staan lijnrecht tegenover de N-VA, Open Vld, de SP.A en Groen.

Deze partijen benadrukken de transparantie die de nieuwe eindtermen kunnen bieden. “Duidelijkheid creëert vrijheid”, zegt Koen Daniëls, oud-leerkracht en Vlaams Parlementslid (N-VA), en voorts ook: “Als je als leerkracht weet wat moet, weet je ook wat mag. De leerkrachten moeten het verschil zien tussen wat de overheid van hen verwacht en wat van de onderwijskoepels komt.”. Maar “Nu is alles dichtgeplamuurd met de leerplannen van de koepels (niet de overheid) en weten leerkrachten en scholen niet waar hun vrijheid zit.”.

Op het eerste zicht lijkt het bureaucratie, die eindtermen. Laten we ons niet vergissen. De Vlaamse overheid omschrijft de eindtermen als volgt:

“Eindtermen zijn minimumdoelen die leerlingen op een bepaald ogenblik moeten bereiken (bv. op het einde van het lager onderwijs, op het einde van een graad in het secundair onderwijs). (...)

Er zijn eindtermen (…) op het gebied van kennis, inzicht, attitudes en vaardigheden.

De eindtermen (...) moeten duidelijk verwerkt zijn in de leerplannen, de werkplannen en de leerboeken die de scholen gebruiken.”

De eindtermen zijn dus minimale kwaliteitsnormen waaraan lager en secundair onderwijs moeten voldoen. Voor het LO worden eindresultaten voorgeschreven. Voor het SO en vooral de eerste twee jaren bevatten eindtermen én vooral leerplannen detailvoorschriften voor doelstellingen, en ook voor de methodiek. Dat deze eindtermen door de wetgever vastgelegd worden, dat is potentieel een sterke waarborg.

Doch de CD&V blokkeert dat. Deze partij en 'de Guimardstraat' – eigenlijk een coördinerend secretariaat van het katholiek onderwijs dat alle katholieke lokale inrichtende machten ondersteunt maar dat zichzelf steeds meer macht toe-eigent hoewel het zelf geen inrichtende macht is – weigeren om de nieuwe eindtermen direct in de leerplannen op te nemen. Lieven Boeve : “We leggen in ons nieuwe leerplan basisonderwijs bijvoorbeeld een elektronische link naar de eindtermen’, en “Leraren kunnen doorklikken naar de relevante eindtermen voor bepaalde leerplandoelen.”. Ze menen dus dat een vrijblijvend hyperlink zou volstaan. Daarnaast streven ze naar zo vaag mogelijke eindtermen. Dat is evenwel, vanuit oogpunt van de kwaliteitszorg, een uitholling ervan.

Dat maakt dus wel een hemelsbreed verschil. Eigenlijk is het beledigend tegenover leerlingen, ouders, belastingbetalers, leerkrachten, directies en de Vlaamse Parlementsleden. De onderwijsverstrekkers zoals de Guimardstraat en het GO!, proberen hier gewoon de controle over die minimale kwaliteitsnormen te monopoliseren en alle wettelijke minima tot nietszeggende vaagheid te herleiden. De netten willen een zeer grote vrijheid verkrijgen, ten koste van de gemeenschap én de scholen. Ze weigeren echter wel de nodige kwaliteitsborg te bieden aan de gemeenschap. Veel scholen doen dat wel, en ook de netten proberen dat. Waarover het hier gaat is dat de overheid door de zeer vage eindtermen die 'de Guimardstraat' geen stok achter de hand meer zou hebben als individuele scholen of netten zwaar tekort schieten.

Hun erewoord moet bij wijze van spreken maar volstaan.

Geloof me vrij, daar zullen ze daarna misbruik van kunnen maken. Ze jagen nu al jaren op scholen en leerkrachten die de lat hoog willen leggen. Ze sturen inspecteurs die ons eindeloos stalken als we niet de laatste pedagogische modegrillen volgen, of onvoldoende theorie verkopen. Wat we er dan werkelijk van bakken in het leslokaal, dat is blijkbaar toch niet zo belangrijk voor ministerie en netten. Er bestaat immers geen enkele systematische meting van de reëel bereikte resultaten, te weten de individuele leervooruitgang voor elke leerling. Centrale eindexamens, daar zijn ze vierkant tegen. 

Veel landen kennen wel zo'n landelijke meting, denk aan het Franse baccalauréat, de Britse A-levels en de Duitse Abitur.

Dat de CD&V dan nog het lef heeft om te zwaaien met de vrijheid van onderwijs is helemaal te zot voor woorden: de Guimardstraat holt zelf de vrijheid van onderwijs van de scholen en eigen inrichtende machten uit en ze dwingt hen én ons in een dwangbuis van gedetailleerde leerplannen en opgelegde leerboeken. Farizeeërs zijn het!

We hebben geen nood aan staatsdirigisme (zoals Groen en SP.A soms lijken te verkiezen) als vervanging van net-dirigisme. Beide laten nu een ideologische dwang van politiek-correcte, linkse signatuur zien. Geen van beide vertrouw ik. Ik heb daarentegen wel vertrouwen in de lokale scholen, de collega's, de oudercomités en de directies en in de brede afkeer van dogmatische projecten voor een maakbare samenleving die de bonzen in Brussel onze scholen aanhoudend proberen op te dringen. Leraren, directeurs en netten moeten net een grote vrijheid genieten om de lessen naar eigen inzichten in te richten (en ouders om de school naar eigen keuze te kiezen).

Heel het eindtermenverhaal (met de huidige inspecties en de leerplannen die de netten willen uitwerken) biedt lang geen voldoende waarborg op de kwaliteit. De overheid moet daarom duidelijke en ambitieuze eindresultaten voorschrijven, bij wet, en daarna vrijheid laten. Die resultaten moeten ernstig gemeten worden voor elke leerling. De netten horen dan leerplannen en andere hulp te bieden die de leraars ondersteunt, maar niet (meer) in een dwangbuis wringt.

Ik sluit me dan ook graag aan bij de academici die vragen “geef de klas terug aan de leraar” (Laes, De Dijn, Dooms, Duyck, Torfs, Van den Broeck, Van Hal, Van Hamme, Vanheeswijck, in De Morgen 30/8/2017).

Martha Huybrechts, leraar wetenschappen

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!