Deontologische code

Onze deontologische code

De 'Code van de Raad voor de Journalistiek' (in de versie goedgekeurd door de vzw Vereniging van de Raad voor de Journalistiek op 20 september 2010) kunnen we bijna integraal onderschrijven, MAAR ze lijkt ons te zwak en te weinig veeleisend.

Daarom aan te vullen met extra elementen. De belangrijkste aanvullingen worden hieronder in de tekst onderlijnd. Noteer dat we in enkele aspecten andere regels willen!

Regels voor alle medewerkers inclusief eind/hoofdredactie

  1. Globaal moeten we de lezers een degelijke en evenwichtige bespreking van de actualiteit geven. Op basis van onze informatie moet hij zich redelijk snel een redelijk correct beeld kunnen vormen van de cruciale objectieve gegevens en van de besproken opinies daarover

  2. Objectieve feiten en opinie moeten goed onderscheiden zijn. Dat geldt ook voor alle ‘redactionele inhoud’, dus ook voor interviews, opiniebijdragen, debatten en voor geraadpleegde experten. Dus: alleen maar de feitelijke juistheid van feiten nagaan is onvoldoende: men moet ook nagaan of ze pertinent zijn, én ernaar streven alle cruciale feiten correct (mee) te bespreken.

  3. Elke zware overtreding van deze regels is reden tot onmiddellijke stopzetting van de samenwerking.

  4. De journalist richt zich qua informatie en taalgebruik op de doorsneelezers met de typische achtergrond- en feitenkennis. De voorstelling van zaken mag niet veronderstellen dat de lezer beschikt over de insider-kennis die journalisten of experten wel kunnen hebben.

  5. Wij moeten een evenwichtige dekking van opinies nastreven. Maatschappelijk relevante meningen moeten daarbij 'redelijke' aandacht krijgen, ook wanneer ze niet op extreme of sensationele wijze of door extreme personen en organisaties geuit worden.

  6. Alle regelmatige medewerkers hoeden er zich voor om de eigen opinies teveel aandacht te geven.

  7. Elke journalist en elke andere medewerker is expliciet verantwoordelijk voor de juistheid, de relevantie én de volledigheid van de meest essentiële gegevens in de artikels die hij schrijft en voor een zo objectief mogelijke informatie over de besproken thema's en gebeurtenissen. Dit is een strikte regel. Dat geldt ook voor opiniebijdragen en dergelijke.

  8. Elke medewerker zal daarbij correcte aandacht geven aan de relevante historische context (historiek, eerdere daden en verklaringen van personen en organisaties, ...), aan de kosten en de baten van bepaalde beleidskeuzen en aan de variabele betrouwbaarheid van bronnen en informatie.

  9. Geïnterviewden die rond de pot draaien of essentiële objectieve feiten negeren moeten daarop aangesproken worden. Interviews kunnen ingekort of weggelaten worden bij geïnterviewden die blijvend niet ter zake willen komen en/of weigeren op cruciale vragen te antwoorden.

  10. Bij interviews kan onze medewerker bepaalde vragen op voorhand melden aan de geïnterviewde persoon, met het oog op een betere inhoudelijke voorbereiding, maar hij moet altijd bijkomende vragen kunnen stellen.

  11. Indien een geïnterviewde persoon vraagt om het interview voor publicatie na te lezen, dan kan dat, maar enkel met oog op het vermijden van misverstanden en feitelijke onjuistheden, inbreuken op de privacy en dergelijke. Wij behouden het volste recht om in interviews zaken te publiceren die de geïnterviewde mogelijk liever niet gepubliceerd ziet, maar staan open voor mogelijke schade die de geïnterviewde zichzelf toebrengt. We zoeken geen sansatie.

  12. Bij bespreking van opiniepeilingen en dergelijke is de grootste voorzichtigheid geboden ten aanzien van de gebruikte methodologie en foutenmarges, en ten aanzien van de verschillen in de resultaten van onderzoeken naar dezelfde of nauw verwante vragen. Twijfels, of ontbrekende gegevens moeten correct besproken worden.

  13. Bij interviews kan een geluidsopname van het hele interview gemaakt worden.

  14. Elke medewerker behoudt het recht om zijn artikels, geluids- en beeldopnames ook op een eigen, individuele webstek te publiceren nadat deze door ons gepubliceerd is (of niet weerhouden is). Zulke publicatie kan ook in nieuwsbrieven, collectieve blogs en dergelijke mits daarover op voorhand expliciete afspraken gemaakt zijn die concurrentie moeten uitsluiten.

  15. Wanneer bepaalde organisaties (zoals partijen, vakbonden, ...) hun opinies of meer gedetailleerde standpunten over actuele vragen herhaaldelijk niet willen kenbaar maken of toelichten, dan kunnen we de lezers daarvan eveneens op de hoogte brengen.

  16. Persoonlijkheidskenmerken van personen die in artikels besproken worden (zoals etnische oorsprong, huidskleur, seksuele geaardheid) worden slechts vermeld wanneer ze relevant zijn voor een zinvolle, correcte interpretatie van de ruimere betekenis van de besproken feiten door de lezers. We vermijden daarbij stereotypering, veralgemening en overdrijving, zetten niet aan tot discriminatie en we maken de lezers en kijkers net attent op de valkuilen en bananeschillen daarbij.

  17. Elke medewerker moet elke belangenvermenging vermijden. Bij de minste twijfel moet hij overleggen met collega’s én hoofdredactie. Men vermijdt maximaal elke situatie waarin één persoon met tegenstrijdige belangen en/of engagementen geconfronteerd wordt.

  18. Indien zulk een vermenging onvermijdelijk is of wordt, bijvoorbeeld door omstandigheden buiten de verantwoordelijkheid van de betrokkene zoals beslissingen van familieleden of goede vrienden, dan moet ze proactief en volledig gemeld worden aan de hoofdredactie. Dit is een strikte regel.

  19. Bij het vergaren van informatie maakt de medewerker zichzelf en het doel van zijn optreden bekend. Als deze ‘openlijke werkwijze’ niet volstaat om bepaalde hardnekkig geheimgehouden informatie te achterhalen mag de medewerker overgaan tot informatievergaring zonder zich daarbij kenbaar te maken, en/of zonder het doel van zijn optreden bekend te maken, mits dat op voorhand goedgekeurd is door minstens één eind- of hoofdredacteur.

  20. Alle medewerkers die overgaan tot zulke geheime informatievergaring moeten jaarlijks geëvalueerd worden op de opportuniteit, noodzaak en resultaten van deze werkwijze.

  21. De journalist beschermt de identiteit van zijn bronnen aan wie hij vertrouwelijkheid heeft toegezegd, en van bronnen van wie hij wist of moest weten dat zij hem informatie hebben toegespeeld in de verwachting dat hij hun identiteit niet zou onthullen.

  22. In gevallen van reële risico’s voor volksgezondheid, mensenlevens, grote schade voor de gemeenschap en het algemene belang of bij reeds gebeurde schade op deze vlakken, zal men steeds maximale medewerking verlenen aan elk ernstig gerechtelijk of politioneel onderzoek.

  23. Indien de gangbare geheimhouding van bronnen in zoulk een geval doorbroken wordt, zal de betrokken medewerker moeten toezien, in de mate van het mogelijke, op de ernst van die onderzoeken door politie en gerecht.

  24. Alle medewerkers geven de hoofdredactie een volledig overzicht van hun actuele of recente relevante maatschappelijke engagementen.

Regels voor alle medewerkers inclusief eind/hoofdredactie

25. Alle medewerkers kunnen op regelmatige basis geëvalueerd worden op zowel hun competenties, als op hun prestaties.

  1. Alle medewerkers bezinnen zich geregeld of ze in hun informatie over groepen geen bias tonen.

  2. De opzet en uitvoering van onze kwaliteitszorg is een vertrouwelijke zaak.

Specifieke verantwoordelijkheden voor hoofd/eindredactie

28. Bij debatten met artikels die elkaar opvolgen geven de opponenten in het debat respect én aandacht aan de eerder geformuleerde argumenten en stellingen door hun opponent, én aan alle relevante feiten.

  1. Bij fouten of tekorten op essentiële gegevens geven we steeds een omstandige rectificatie.

  2. Voor alle medewerkers, inclusief auteurs van opiniebijdragen en cartoons, publiceren we een ernstige en genuanceerde vermelding van hun actuele of recente relevante maatschappelijke engagementen.

  3. Regelmatig onderzoek laten uitvoeren door studenten, onafhankelijke onderzoekers e.a. op de neutraliteit van onze berichtgeving in al haar aspecten (juistheid van de objectieve gegevens, voldoende dekking daarvan, geen onevenwichtige selectie van opinies en stemmen, ...).

  4. Streng toezicht op elke eventuele belangenvermenging.

  5. We houden onze lezers op de hoogte van deze onderzoeken.

We vermijden dus de nu gangbare praktijk (in DS, DM, VRT, Knack, ...) dat het voor 'opinies' geoorloofd zou zijn om een partijdige selectie toe te passen op de objectieve feiten over het besproken onderwerp, of om er een loopje mee te nemen.

Wat kan voor lezers en medewerkers en wat niet?

  1. We houden niet van

  • Slogans en agressief taalgebruik. …. Alles wat niet past bij correcte informatie of bij een ernstige discussie hoort hier niet thuis.

  • Berichten in een andere taal dan het Nederlands kunnen, maar zijn te mijden. Die sluiten immers lezers uit. Dat toont een gebrek aan respect voor de taal van dit medium en haar lezers. Korte quotes in andere talen kunnen altijd. En als we maximaal lezers willen bereiken, dan zetten we er dan een vertaling in het Nederlands bij.

  • Anekdotes en persoonlijke belevenissen die weinig bijdragen tot de informatie of het debat.

  • Het veelvuldig herhalen van een melding met gelijke of vergelijkbare strekking, het knippen en plakken van een reactie en het bevuilen van de reacties. Citeren mag, maar enkel met mate en binnen de wettelijke regels.

  1. Worden sowieso niet aanvaard:

  • Geweld, racisme, antisemitisme, negationisme, laster, zwartmaken, vernederen of zonder bewijzen beschuldigen van publieke figuren, groepen of organisaties, noch het vergoelijken of rechtvaardigen van deze praktijken. Idem voor kwalificaties als ‘domoren’, 'tsjeven', 'sossen', 'gangsters' of 'verraders'..

  • Het veroorzaken van vermijdbaar persoonlijk lijden. Dat personen zich gekwetst zullen voelen is soms echter onvermijdbaar. Bedoeld is dus wel dat soort lijden dat veroorzaakt wordt door overlijdens, zware ongevallen en dergelijke.

  • Scheldnamen, agressief of vulgair taalgebruik. Kritiek, satire en humor kan daarentegen wel.

  • Gebruik van woorden geschreven in hoofdletters wordt zelden gewaardeerd. Heeft iemand volgens u ongelijk, leg dan uit waarom. Daarmee overtuigt u andere lezers, eerder dan met visuele effecten.

  • Het plaatsen van privé-gegevens van uzelf of van anderen, net zomin als berichten die enkel of bijna enkel bestaan uit een link naar elders. Als u link geeft, leg dan uit waarom u deze waardevol vindt.

  • Het gebruik, bij berichten van lezers, van schuilnamen die verwijzen naar een andere persoon of naar een organisatie zonder dat u de toestemming hebt om in naam van die persoon of organisatie te spreken. De auteur stelt zich daardoor bloot aan juridische procedures vanwege de persoon of organisatie in wiens naam u onterecht sprak.

  • Reacties of artikels die vooral tot doel hebben een concurrent zwart te maken of lezers ongerust te maken over de betrouwbaarheid van een organisatie (bedrijf of andere). Net zoals wij appreciëren onze lezers het wanneer u in een reactie aangeeft waar en hoe u betrokken partij bent.

  • Bedreigingen, al dan niet fictief, aan het adres van de andere lezers, van dit medium, haar redactie of van publieke figuren worden al evenmin aanvaard. Daarvan zal aangifte worden gedaan en uw gegevens worden aan de politie overgedragen.