De verleiding van het goedkope geld (2)

De verleiding van het goedkope geld (2)

De wereldeconomie zit vast in een zogenaamde liquiditeitsval: zowel bedrijfsinvesteringen als consumptie reageren onvoldoende op de extreem lage rente. De centrale banken trachten dus de commerciële banken te forceren om geld uit te lenen terwijl er duidelijk weinig kredietvraag is.

Banken die geen nieuwe leningen verschaffen worden gestraft. Zo past de ECB een boeterente van min 0,4% toe op bankdeposito’s die haar vanwege commerciële banken worden toevertrouwd, om te vermijden dat dit gecreëerde geld gewoon bij haar wordt gestald.

Het gevolg van deze politiek is dat leningen worden toegekend aan ontleners die feitelijk insolvabel zijn. Het verkeerd investeren wordt gestimuleerd. Typisch voorbeeld hiervan is China, het land van de spooksteden, spookappartementen en spookvliegvelden. Zombiebedrijven, die onder normale omstandigheden failliet zouden gaan, blijven nu in leven.

Centrale bankiers zijn hoegenaamd niet bij machte om het door hen excessief gecreëerde krediet naar productieve plekken te sturen. Onderstaande grafiek toont ons dat de schulden (van overheid, bedrijven en gezinnen) in de Verenigde Staten de laatste vijftig jaar meer dan tweemaal zo snel gegroeid zijn als het BBP (binnenlands product). Ook bij de drie andere economische grootmachten – Europa, China en Japan – kunnen we dezelfde volkomen onhoudbare situatie vaststellen. De grote toekomstige schuldverplichtingen (pensioenen) zijn in deze voorstelling dan nog niet eens opgenomen... Men kan nu eenmaal niet voortdurend meer schulden blijven genereren dan inkomen. Eens komt de afrekening.

Geld naar de verkeerde investeringen

De wereldeconomie gaat niet alleen gebukt onder een enorme schuldenlast, het centrale-bankenbeleid heeft ook gezorgd voor een nooit eerder in de geschiedenis voorgekomen hoeveelheid verkeerd georiënteerde investeringen. Dat heeft zware gevolgen voor de ondernemers.

De normale gang van zaken in de ondernemingswereld is dat bedrijven geld ontlenen teneinde hun productie uit te breiden. Die bijkomende productie doet de winst toenemen. Een deel van deze winst dient om de intrest terug te betalen. Het probleem is dat steeds minder en minder ondernemingen dergelijke opportuniteiten kunnen ontdekken. Indien ze hiertoe in staat zouden zijn, zouden ze agressief lenen tegen de zeer lage rentevoeten van vandaag. Hun leengedrag zou de intrest naar boven jagen.

Het ontlenen wordt tegenwoordig vooral aangewend voor financiële doeleinden (‘financial engineering’) zoals het terugkopen van eigen aandelen en het overnemen van - of fusioneren met - andere bedrijven. Het ontlenen aan ondernemers voor productieve doeleinden kalft af. Wat ongunstig uitpakt voor de economische groei, voor jobs en de creatie van nieuwe producten.

In een normale wereld doet het ontlenen de rentevoet lichtjes stijgen (de wet van vraag en aanbod : de vraag naar geld doet het aanbod enigszins inkrimpen – daardoor wordt het geld ‘kostbaarder’). Het openen van bijvoorbeeld een nieuwe pizzatent doet de winstmarge op pizzatenten dalen (want een extra concurrent op de pizzamarkt). Alles gaat goed zolang de rentevoet waaraan men ontleent 5% bedraagt en de opbrengst 9%. Stel echter dat de rentevoet 5% bedraagt en de opbrengst eveneens 5%: dan zal niemand nog in de pizza-business stappen. Iedere kandidaat-ondernemer zal een dergelijke winstoverweging maken bij het opstarten van een zakelijke activiteit.

Meer bedrijven weg dan er bijkomen

Iedereen weet dat in Amerika het entrepreneurship hoog in het vaandel wordt gedragen. De volgende grafische voorstelling toont aan dat, voor de eerste keer in de geschiedenis van het moderne Amerikaanse bedrijfsleven, er meer bedrijven wegvallen (donkergroene lijn) dan er worden opgestart (lichtgroene lijn):

Wat gebeurt er feitelijk? De centrale banken duwen de rentevoeten naar beneden. Het ontlenen voor het openen van een pizzatent doet de rente niet stijgen. Maar het beleid van de nationale bankiers heeft wel als gevolg dat de winstmarge inkrimpt, omdat er onverantwoord veel en zelfs onrendabele pizzatenten bijkomen. De bestaande rendabele zaken zien daardoor hun omzet en hun winst dalen. Deze evolutie zorgt dus op den duur niet alleen voor een overaanbod in de pizzasector, maar bewerkstelligt overproductie en overcapaciteit in de globale economie. De huidige monetaire politiek heeft als effect dat de rentevoet niet meer kan stijgen. Maar winsten kunnen – en zullen - wel degelijk wegzakken.

En zo zijn er voor ondernemers nog ander consequenties. Wat doen ondernemingen die merken dat de druk op hun winsten toeneemt ? Ze zullen iedere kostenpost zoveel mogelijk trachten te beperken. Er zal bespaard worden op de vaste bedrijfskosten. Denk aan het invoeren van Just in time-leveringen (JIT): men verschuift zijn stockagekost naar zijn leverancier. Kijk naar de opmars van robotisering, automatisering en digitalisering. Dure arbeidskost zal zoveel mogelijk worden weggesneden. Dat heeft zware gevolgen voor de werknemers.

Liever meer machines dan meer mensen

Beschouwen we even dit laatste punt. Ieder bedrijf dat wenst uit te breiden, wordt geconfronteerd met de volgende keuze: werkkrachten aanwerven of investeren in kapitaalgoederen (machines, robottechnologie, ICT enz). Het management zal de neiging hebben om te kiezen voor datgene wat het minste kost. Des te duurder een nieuwe machine of technologie kost, des te attractiever het wordt om mensen aan te werven en vice versa. Natuurlijk is de keuze niet altijd zo eenduidig, maar we stellen de situatie even zodanig scherp dat de lezer een goed beeld krijgt van hetgeen er speelt.

Omdat dat de meeste bedrijven lenen om machines (werkinstrumenten) te kopen, vormt de maandelijkse aflossing de meest onmiddellijke kost van een machine. Als de intrestvoet daalt, gaat de maandelijkse aflossing ook mee naar beneden. Wat de ondernemer zal doen besluiten om te investeren in machines in plaats van in personeel. Of om zijn bedrijf te verplaatsen naar een lage-loonland. Deze situatie is dus ongunstig voor de lokale werkgelegenheid en voor de werknemerslonen. De monetaire politiek van de centrale banken veroorzaakt dus ook een hoop pijn voor werknemers. Men streeft namelijk economisch herstel na, ten koste van de werkgelegenheid. Maar er zijn ook zware gevolgen voor de overheden en hun financiers.

Een van de redenen (of zo men wil: neveneffecten) waarom de rentestanden naar beneden worden gemanipuleerd en kunstmatig laag worden gehouden, is om overheden te helpen hun grote schuldenlast draaglijk te houden. Keerzijde van de medaille is dat regeringen daardoor de neiging hebben om strenge begrotings- en besparings-discipline te laten varen.

Het onwaarschijnlijke feit dat we vandaag vaststellen, is dat verschillende regeringen overheidsobligaties uitgeven met negatieve rentevoeten... terwijl vele van deze overheden feitelijk bankroet zijn. Men gaat dus leningen aan waarbij de crediteur van meet af aan weet a) dat de debiteur niet solvabel is; en b) minder zal terugkrijgen dan hij uitgeleend heeft als de obligatie afloopt (bijvoorbeeld 99% in plaats van 100%). Met andere woorden : de overheid wordt betaald om geld uit te lenen en financiert zich momenteel, dankzij het beleid van de centrale banken, zeer goedkoop.

Terug naar de kluis van Dagobert Duck

Waarom doet de crediteur dat nu? Omdat hij gewoon nergens anders met zijn geld heen kan. Als hij er een nieuwe pizzatent mee opent, dan riskeert hij een nog lager rendement wanneer de pizzamarkt oververzadigd raakt. Hij kan zijn geld natuurlijk ook in een sok steken, maar dan riskeert hij overvallen te worden en om dat te vermijden moet hij investeren in beveiliging, wat normaal het werk is van de bank. Omdat hij het zo vooralsnog gewoon is, brengt hij zijn geld dan toch maar naar de bank. Houdt die situatie lang aan, dan zal hij een megakluis bouwen (als Dagobert Duck) waarin hij dan kan zwemmen in zijn geld.

Maar voorlopig vluchten ze nog liefst in staatsobligaties omdat de overheid de reputatie heeft een soliede kluis te zijn, die niet failliet kan gaan.

Lees verder: De spaarder wordt van zijn rente beroofd (3)

Dirk Bauwens is crisistrendwatcher met focus op geld en economie. Opleiding en carrière als marketeer. Informatie-en researchspecialist. Hij is ervan overtuigd dat de westerse beschaving in een existentiële crisis verkeert en dat er grote veranderingen op til zijn. Blog: systeemcrisis.blogspot.be

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een  bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!