De spaarder wordt van zijn rente beroofd (3)

De spaarder wordt van zijn rente beroofd (3)

De banken vluchten weg in de overheid en de overheid rekent op de banken. Ze lopen achter elkaar aan in een spiraal van vernietiging van kapitaal dat normaal de economie zou moeten stimuleren.

Vandaag staat een bedrag van 13.000 miljard dollar van voornamelijk staatspapier met negatieve rentevoet genoteerd (het wereld-BBP bedraagt zo’n 78.000 miljard dollar). De snelheid waarmee deze bubbel groeit is zonder meer zorgwekkend: in januari van dit jaar bedroeg de hoeveelheid negatief noterende staatsobligaties 5.500 miljard, in februari 7.000 en in mei 9.900 miljard dollar (de snel groter wordende gele zone in onderstaande grafiek). Dat heeft weer zware gevolgen voor banken, verzekeraars en pensioenfondsen.

De banken lopen achter hun staart aan

Waarom belegt voornamelijk het grote – slimme - geld (banken, verzekeraars en pensioenfondsen) in effecten die verlies opleveren? Omdat die instellingen, die natuurlijk veel beter uitgerust zijn dan de particuliere belegger, groot onheil verwachten op de financiële markten. Teneinde hun kapitaal te beschermen vluchten ze, ondanks het negatieve rendement, naar de veilige havens van soliede staatsobligaties.

Bovendien verplichten de nieuwe Bazel III-richtlijnen banken om veiliger te beleggen en ook om die reden is overheidspapier steeds aantrekkelijker geworden.

Uitermate noodlottig is dat er zich een negatieve feedbackcyclus heeft ontwikkeld tussen overheden en hun financiële instellingen. De politiek van de Europese Centrale Bank, met haar basisstrategieën van kwantitatieve verruiming (het opkopen van effecten door de centrale banken in ruil voor liquiditeiten ter stimulering van de economie) en negatieve rente, is er op gericht om tegelijk banken en (staats)obligatiemarkten recht te houden. Anders gezegd: de centrale bank drukt geld en koopt daarmee effecten in de hoop dat dit geld op de markt terecht komt en productieve investeringen stimuleert. Maar net dat gebeurt niet. De overheid koopt dus verplichtingen in een markt die niet groeit. Zij komt met waardepapier te zitten dat zij niet meer te gelde kan maken, want in waarde gedaald. Ze moet, nog anders gesteld, pensioenverplichtingen honoreren waar ze het geld niet meer voor heeft (tenzij ze er weer bijdrukt en de cyclus zich hervat in een dalende spiraal).

Overheden lopen achter de banken aan

Zo is er een gevaarlijke situatie van onderlinge afhankelijkheid gecreëerd. Banken beleggen zwaar in staatsschuld en maken zich daardoor afhankelijk van de goede gezondheid van de overheden. Op dezelfde manier zijn regeringen afhankelijk van banken om hun schulden te blijven opkopen. In deze context is het bijzonder verontrustend dat Europese overheden met loodzware – zichtbare en onzichtbare - schulden kampen en dat Europese grootbanken technisch insolvabel zijn.

Bij heel lage rentevoeten wordt het voor de banken steeds moeilijker om een behoorlijke rentemarge (het verschil tussen de ontvangen rente op kredieten en de betaalde rente op deposito’s) te realiseren, winst te maken en kapitaalbuffers op te bouwen. De negatieve rente heeft de Duitse banken vorig jaar zo’n 250 miljoen euro gekost. Tot nu toe zijn er nog mogelijkheden voor banken om wat te verdienen op andere gebieden. Interessante vraag : is dat genoeg om de verliezen op negatieve rente goed te maken en hoe lang kan dat duren ?

Vooral instellingen met uitsluitend een klassiek verdienmodel (spaargeld omzetten in leningen) zijn het slachtoffer van het lage-rentebeleid, omdat die geen of weinig andere inkomsten kunnen genereren. Banken zullen finaal gedwongen zijn om het lenen moeilijker en kostbaarder te maken. Wat de lening-uitgifte uiteindelijk zal doen dalen: net het tegenovergestelde van hetgeen de monetaire planners voor ogen hebben.

Ook de pensioenfondsen en de verzekeraars die rendement moeten halen op overheidsobligaties en andere schuldpapieren zijn de dupe. Die worden nu gedwongen om te speculeren in riskante activa. Het risico is reëel dat verschillende van deze entiteiten op een gegeven moment niet meer aan hun verplichtingen zullen kunnen voldoen.

Dertienduizend miljard obligaties met negatief rendement: een fenomeen dat nog nooit eerder is voorgekomen. En dat gerenommeerde experts slecht zien aflopen.

Er is geen enkele bank, verzekeringsbedrijf of pensioenfonds die op de duur overeind kan blijven bij negatieve rente. Negatief rendement en negatieve rentestanden leiden onvermijdelijk tot het faillissement van het gehele financiële systeem. Dat heeft uiteraard ook zware gevolgen voor spaarders.

De rentenier wordt ge-euthanaseerd

In essentie is de nul-rentepolitiek een oorlog tegen de spaarders. De Zwitserse verzekeraar Swiss Re deed onderzoek naar de situatie in de Verenigde Staten en concludeerde dat Amerikaanse spaarders tussen 2008 en 2013 ongeveer 470 miljard dollar aan rente zijn misgelopen. Een enorm verlies aan koopkracht.

Wereldwijd is het misgelopen rendement op spaargeld nog veel groter, want ook in andere delen van de wereld hebben centrale banken de intrest kunstmatig verlaagd naar een absoluut bodemniveau. Het hoeft geen betoog dat de duizenden miljarden aan verdwenen rente-inkomsten een funest effect hebben op de koopkracht van de consumenten en daardoor op de reële economie.

De economische basiswet om welvaart te scheppen is uiterst simpel : produceer meer dan je consumeert. In het financieel-economisch systeem bestaan hiertoe twee mogelijkheden : je levert arbeid, al dan niet in dienstverband; of je laat je kapitaal werken om van de opbrengst te leven. De huidige monetaire politiek van dalende en negatieve rentevoeten ondergraaft volkomen die economische grondwet.

Gepensioneerden die, in mindere of meerdere mate, moeten leven van de steeds afnemende rente op hun spaargeld, worden gedwongen om uiteindelijk de hoofdsom op te eten/aan te tasten. Dit fenomeen wordt de euthanasie van de rentenier genoemd.

Consumptie (van kapitaal) zonder productie is op lange termijn onhoudbaar. Een samenleving die haar voorheen geaccumuleerd kapitaal opsoupeert, kan op den duur niet overleven.

Het sparen wordt ontmoedigd, men krijgt niet of nauwelijks nog rente. Omdat bedrijven en consumenten de toekomst als onzeker ervaren, stijgt in vele landen echter de spaarquota. Wat precies het omgekeerde effect is dan hetgeen de monetaire opperhoofden trachten te bereiken. Als de negatieve rente zich doorzet, zal zelfs de meest conservatieve spaarder op een bepaald moment niet anders meer kunnen dan zijn geld van de bank halen en in een sok te stoppen. Vanaf dan leven we in de Wild West en wordt inbreken de meest lucratieve economische activiteit.

Lees verder: Wereldwijd wordt kapitaal vernietigd (4)

Dirk Bauwens is crisistrendwatcher met focus op geld en economie. Opleiding en carrière als marketeer. Informatie-en researchspecialist. Hij is ervan overtuigd dat de westerse beschaving in een existentiële crisis verkeert en dat er grote veranderingen op til zijn. Blog: systeemcrisis.blogspot.be

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een  bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!