Correcte opvang begint in eigen streek

Correcte opvang begint in eigen streek

In de petitie voor een 'humaan maar eerlijk vluchtelingenbeleid' stellen we 'correcte opvang in eigen streek' voor als prioritaire keuze. Maar hoe ziet dat er dan uit? De kern is noodopvang op korte termijn en snelle doorstroming naar inzet in eigen streek. En ook: grenzen dicht voor wie extremisme of onverzoenbare normen voorstaat, geweld gebruikt of goedpraat en voor wie hier geen reële toekomst kan uitbouwen. Maar buigen we ons hier even over die correcte opvang. We geven een schets met enkele hoofdlijnen.

Wie 'vluchtelingen' en wie 'migranten' zijn, daarover worden boeken geschreven. In het debat worden die twee begrippen lustig dooreen geslagen. Maar EU-commissaris Frans Timmermans schatte dat zeker 60% van de asielaanvragers gewone economische migranten zijn, en dus geen vluchtelingen met recht op asiel. Veel vluchtelingen zijn overigens 'migranten', met name diegene die eigenlijk liever niet naar hun eigen land terug willen. Het onderscheid is niet zonder belang. Het is ook geen exact onderscheid. Velen vertrekken omwille van een mix van motieven. Maar dat is voer voor andere artikels.

Hier buigen we ons over het alternatief voor al die migranten in eigen streek, of zo dicht mogelijk daarbij. De grote meerderheid van alle bedoelde 'migranten' komen immers niet in aanmerking voor opvang hier. Zij horen daarom een correcte opvang te vinden in veilige streken die zich dicht mogelijk gelegen zijn bij hun streek van herkomst. Dat is dan in eigen land, of in één van de buurlanden.

Wat zijn dan de werkelijke motieven waarom migranten vertrekken en waarom mensen op de vlucht slaan? Dat hopen we later nog wel verder uit te diepen. Hier beperken we ons tot hoofdlijnen voor betere opvang.

De uitgangspunten van een correcte opvang is de herkomstlanden overtuigen hun verantwoordelijkheid voor hun eigen bevolking op te nemen en ze daarbij te ondersteunen met alles wat bijdraagt tot duurzaam beleid. Alle middelen voor hulp aan vluchtelingen besteden we dan prioritair aan zulke opvang. Daarbij geven we best voorrang aan die landen die zelf géén oorlogsstokers zijn (zoals Turkije). Laat de oorlogsstokers zelf hun eigen puin maar ruimen.

De cruciale uitdaging is ertoe bijdragen dat veel meer kandidaat-migranten ervoor kiezen een toekomst uit te bouwen in hun eigen land. Dat vraagt ook strijd in die landen zelf, bijvoorbeeld tegen grootschalige corruptie, én in Europa. We moeten de kansen op misbruik van de asielstatus hier drastisch verlagen. De mazen in het net voor de gewone migranten horen we zo klein mogelijk te maken.

Een correcte en 'overtuigende' opvang vraagt dus zowel opvang op korte termijn ('noodopvang'), als acties op langere termijn. De opvang zelf kan logistiek grotendeels verlopen volgens de recepten van de grote internationale organisaties zoals de UNCHR, grote NGO's zoals de gekende, maar ook kleinere, zoals het Vlaamse 'Volk In Nood' ('ViN').

Correcte opvang eist duurzame ontwikkeling

Cruciaal daarbij is wel dat de opvang direct aansluit op duurzame ontwikkeling. Al wie in noodopvang terecht komt moet snel doorstromen naar die opvang in eigen streek met acties op langere termijn. Daarin verschilt 'duurzame opvang' van wat de VN en veel grote NGO's bieden. Die werken nauwelijks aan hervestiging in eigen streek. Het gevolg is dat de vluchtelingen in hun kampen daar véél jaren blijven.

Een straf voorbeeld is dat van de Palestijnse vluchtelingen. Die zijn dikwijls al drie generaties bewoners van zo'n kampen. Het is mogelijk de best gefinancierde groep vluchtelingen. Ze genieten ook van aan aparte regeling onder de vluchtelingen, met een eigen agentschap, het UNWRA, en een ruimere erkenning dan elders. Dat is natuurlijk deels te wijten aan de bezetting van Westbank en Gaza – eerst door Egypte en Jordanië en daarna door Israël, en aan het Israëlische verbod op terugkeer. Maar het ligt ook aan verdoken eis van de Arabische landen dat die Palestijnen nergens anders heen mochten.

Duurzame opvang is evenwel geen sinecure. Want ondanks decennia lang miljarden uitgeven aan ontwikkelingssamenwerking, hoort de nodige bescheidenheid ten aanzien van de reeds bereikte resultaten. Veel geld wordt verspild, als druppels in de Sahara, aan grootschalige prestigeprojecten. Die ogen wel dan misschien goed vanuit een luie Westerse bril. Of ze voldoen aan de kortzichtige drang om 'goed te doen'. Maar eenmaal de gulle subsidiekraan andere prioriteiten vindt, stuikt alles ineen met de snelheid van een zandkasteel op het strand.

We kijken daarom best naar die organisaties die duurzame doelstellingen hanteren. Ze probeert Volk in Nood, een kleine Vlaamse ngo met zeer lage overheadkosten, systematisch vluchtelingen in de directe eigen streek te helpen. Ze maken dan afspraken met de lokale leiders dat grote oppervlaktes die niet meer bewerkt werden (doordat teveel dorpsbewoners wegtrokken) terug ingezaaid en bewerkt worden, dat herbebost wordt, dat irrigatie uitgebreid wordt, .... Ze maken aansluitend ook afspraken voor de bewaking van die velden tegen rond grazende kuddes. Ze leveren verder ook eenvoudige werktuigen en helpen bij de bouw van degelijk opslagplaatsen voor voedsel en andere civiele basisinfrastructuur. Voorts gaat ook hulp naar (herop)bouw van scholen én naar gelijk rechten voor de vrouw en gezinsplanning. In Niger bijvoorbeeld worden daarbij doorgaans ook de lokale imams en de andere lokale leiders ingeschakeld. En dat lukt.

'Duurzame ontwikkeling = zelfbedruipend werk in eigen streek'

Het UNHCR heeft een budget van 5,1 miljard $ voor 14,4 miljoen geholpen vluchtelingen. Dat is zo'n 350 $ per persoon. Correcte opvang zal mogelijk meer kosten dan dat, hoewel. Enerzijds werken bepaalde kleinere organisaties zonder peperdure bureaucratie. Anderzijds vraagt duurzame opvang wel bepaalde investeringen in landbouw, onderwijs en volksgezondheid. Maar het zal altijd véél minder kosten dan opvang hier. Het 'sociaal rendement' van opvang in eigen streek ligt daardoor ook véél hoger.

Correcte opvang in eigen streek vraagt dus wel een betere aanwending van de huidige middelen voor ontwikkelingssamenwerking. Zo wordt het duurzame karakter van alle bestedingen belangrijker. Landen die daar niet aan willen meewerken, tonen zich de facto bondgenoten van mensenhandelaars en van smokkelroutes voor extremisten. Die worden dan beter volledig uitgesloten van programma's voor ontwikkelingssamenwerking.

Eén van de basisprincipes is dus dat alle vluchtelingen maximaal en op zodanige wijze geholpen worden opdat ze zo snel mogelijk terug hun rol kunnen opnemen in hun eigen woonplaats en hun eigen land. Alle administratieve hulp, bijscholing, ... moet daarop gericht zijn. Hervestiging in andere streken is slechts een tweede keuze. Daarbij gaat de voorkeur naar die landen en sterken die cultureel best aansluiten bij de cultuur van herkomst van de vluchteling omdat dat de beste kansen biedt op een duurzame ontplooiing.

Een Europees Vreemdelingenlegioen met een civiele focus en een sterk gedisciplineerde organisatie kan een deel van de 'alleenstaande mannen zonder papieren' correct opvangen. Het kan ook een grote logistieke en materiële steun bieden aan de landen van herkomst. En het is daardoor ook veel beter voor de duizenden alleenstaande mannen zonder legale verblijfsrechten die uitgewezen moeten worden, en, indirect, voor ons.

Meer assertieve en meer realistische diplomatie

Opvang in een nabije veilige streek vereist ook een stevig herziene en meer assertieve diplomatie: minder belerend op de grote principes, maar meer met een volgehouden inzet op de praxis. Tegelijk mogen we ons geen illusies maken over de invloed van de Eu op die grote oorlogsstokers. Europa is een lilliputter op het internationale geopolitieke toneel. Maar wat we wel altijd nog kunnen doen is geen enkele financiële, noch andere steun meer geven aan oorlogsstokers.

Dat zal natuurlijk niet vanzelf gaan. Oorlogen verdwijnen niet. En regeringen muizen maar al te graag onder hun verantwoordleijkheid weg. Dat vraagt dus een grote en volgehouden druk. Maar het kan. De recente akkoorden met een aantal Afrikaanse landen die staatsscecretaris Francken wist af te sluiten bewijzen dat zelfs een piepklein land wat vermag.

Kortom, onze diplomatie moet minder preken, en meer waarborgen dat de vele centen die we eraan uitgeven véél meer humanitaire baten opleveren. Dus geen cent meer voor oorlogsstokers.

Wat de 'correcte opvang in eigen streek' ook zal bevorderen, indirect dan, is het verlagen van de aantrekkelijkheid van Europa voor al wie geen echte politieke of oorlogsvluchteling is en voor al wie geen reële meerwaarde kan bieden in onze technologische, democratische samenleving.

Wie emigratie naar West-Europa overweegt, zal dan rekening moeten houden met de redelijke eisen die een volwaardig (doch nog onbestaande) immigratiebeleid stelt. Maar die zijn dan wel veel strenger dan vandaag. We zouden ook de officiële lijst van 'veilige landen' van de EU kunnen aanvullen met alle veilige streken in landen met oorlogszones. Het is bijvoorbeeld niet omdat de Arabische Soedanezen oorlog voeren in de Darfoer en tegen Zuid-Soedan, dat heel dat land dan plots als 'onveilig' moet beschouwd worden, en dat Arabieren uit de vele andere zones van Soedan dan recht zouden hebben op asiel. Ze wonen immers in veilige streken.

Definitieve of noodopvang in de EU zelf wordt hier niet verder besproken. Zie daarvoor ook het artikel van ViN over het huidige 'asieldarwinisme' (waarbij enkel de sterkeren die dus geen hulp nodig hebben Europa binnen raken) en het komende artikel over hervestiging van vluchtelingen.

Het ligt in de lijn van onze petitie dat opvang hier drastisch beperkt wordt. Zeker alle personen met een extremistisch gedachtegoed of met normen en waarden waarin dat goed gedijt zouden hier niet meer binnen mogen. Dat is overiigens ook wat buiten Europa alle anderen landen die wel nog vluchtelingen opvangen doen.

Schadelijk voor de gevraagde 'correcte opvang in eigen streek' is dan ook alles wat vluchtelingen aan moedigt of vergemakkelijkt om veilige, nabije streken links te laten liggen ten bate van véél verder afgelegen, moeilijker te bereiken landen met alle veiligheidsrisico's van dien, alles wat migranten helpt of toelaat zich valselijk als vluchtelingen voor te doen, en alles wat verificatie van de legitimiteit van de claims van asielaanvragers bemoeilijkt.

Al even schadelijk is het gedogen van illegaal verblijf. Bij misbruik van de status van vluchteling, of bij zware overtredingen van de regels - zoals fraude met de aanvraag of zware misdrijven- moet de dader ook daadwerkelijk teruggestuurd worden. Ook daarin mogen we ons geen illusies maken: ook zonder oorlog en armoede willen veel jonge mannen van die streken naar Europa . De relatieve rijkdom van ons continent én de genereuze uitkeringen steken nu eenmaal de ogen uit, met dank aan internet, streaming, ... Zo kan je ook interne plattelandsvlucht niet kunt stoppen met armoedige plattelandsontwikkeling. Het is de wet van de communicerende vaten. 

Helemaal schadelijk, en moreel verwerpelijk is dat private organisaties – al dan niet in operationele samenwerking met mensenhandelaars of illegale migranten zelf - deze laatsten gaan oppikken vlak onder de Noord-Afrikaanse kust en dan de EU mogen binnen brengen.

Samengevat: als we de vluchtelingencrisis willen oplossen, dan moeten de kandidaat-migranten meer toekomst in hun eigen streek vinden, en moeten we de gemakzuchtige zucht naar de vliegende gebraden Europese kippen snoeihard de pas afsnijden. Al wat die toekomst in eigen streek hindert, of schaadt, moet daarom met een meer assertieve diplomatie bestreden worden. Maar deze mag nooit moraliserend zijn.

Wilt u ook dat 'vluchtelingen' in eigen streek opgevangen worden, teken dan de petitie.

Rudi Dierick, ingenieur, zakelijk adviseur en hoofdredacteur De Bron

Voor meer informatie over migratie en de vluchtelingencrisis, zie ook ons dossier.

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!