Catalonië won en Madrid verloor

Catalonië won en Madrid verloor

Zo’n 'disproportioneel' geweld - met een kleine 1000 gewonden - is altijd vernietigend voor diegenen die het gebruikt tegenover bejaarden, ouders met kinderen en gehandicapten. Daar is niets ‘democratisch’ meer aan. Het aantal ja-stemmers was daarentegen méér dan genoeg, ook vergeleken met vele gewone verkiezingen. Madrid’s claim liep ook elders zware averij op, maar dat bleef voor velen nog onzichtbaar.

Opdate ma 2 Okt. 20u55 met extra uitleg over die vermeende ongrondwettelijkheid.

De uitslagen zijn gekend: 90% van de stemmers was voor de Catalaanse onafhankelijkheid. Ruim meer dan 2,2 miljoen Catalanen konden hun stem uitbrengen; duizenden, mogelijk zelfs meer dan een half miljoen werd daartoe verhinderd door het optreden van de Guardia Civil.

Foto: bij schoten met rubberkogels vielen tientallen gewonden

Er waren meer dan 6.000 stembureaus waarvan de meeste open konden blijven. Van Catalaanse kant verliep het 'echt correct', zo melde Bram Hermans, één van tientallen Vlamingen die er aanwezig waren als internationaal ICEC waarnemer op vraag van de Catalaanse regering. Hij volgde het kiesproces met een kritische blik en zag nergens manipulaties. Er was een systeem dat wanneer een stembureau werd gesloten door de Spaanse rijkspolitie of de Guardia Civil, mensen op een andere plaats konden stemmen - zonder dat ze twee keer kunnen stemmen uiteraard. De motivatie van de Catalanen was groot: hij zag mensen met verwondingen enkele uren later in een rolstoel elders toch nog gaan stemmen.

Veel waarnemers waren het er ook over eens dat Spanje het recht om dit referendum ongeldig te noemen 'verloren heeft' doordat het zelf zo'n geweld gebruikte én zelf, door jarenlang elk overleg te weigeren, de oorzaak is van al dat geweld.

    Video 1: Spaanse politie duwt omstaanders over een man met een hartaanval die verplegers proberen te reanimeren. 

Bij die legitimiteit enkele andere bedenkingen: ten eerste, het referendum zelf. Hoe legitiem het resultaat, met 'slechts' een 2,3 miljoen stemmers? Als we dat vergelijken met het aantal stemgerechtigden, een kleine zes miljoen, dan zou men daarover kunnen twisten.Dat is slechts een kleine 40% van de stemgerechtigden. Met de verhinderden erbij had dat een helft kunnen zijn. En belangrijker, het aantal ja-stemmers lag boven de twee miljoen. En dan waren er nog duizenden die niet konden stemmen door de acties van de Spaanse politie. Dat is afgerond één derde van het electoraat dat voor onafhankelijkheid stemde.

Bij gewone parlementaire verkiezingen kennen nogal wat landen evenwel opkomstcijfers van minder dan 50%. Regeringen treden dan soms aan met maar net de helft van de zetels en slechts de helft van de stemmen, of minder. Die regeringen worden dan erkend als legitiem met soms minder dan 20% van de stemgerechtigden achter zich! Hier kreeg het 'Si' méér dan één derde van de stemgerechtigden. Wie dat wil negeren, die maakt alleen zichzelf belachelijk.

Madrid stelde verder dat het referendum ongeldig is, want illegaal door de uitspraak van het Spaanse grondwettelijk hof van 2010. Dat had de overeenkomst tussen Spanje en Catalonië van 2006 over een verder gaande autonomie van Catalonië verregaand beperkt. Het stelde onder meer dat enkel Spanje een natie is in de legale zin van het woord, en Catalonië niet. De Spaanse grondwet van 1978 erkende Catalonië nochtans expliciet als een aparte natie, naast Baskenland en Galicië. Zowel het Spaanse als het Catalaanse parlement én 74% van de Catalanen keurden het Catalaanse autonomiestatuut in 2006 goed. Die overeenkomst bevestigt de Catalaanse autonomie, uitgezonderd voor defensie, grenzen en terrorisme.

Maar wat was er dan zogenaamd 'ongrondwettelijk' aan die afspraken van 2006?  Het is eigenlijk te zot om los te lopen: het oppergerechtshof verklaarde in 2010 - we vereenvoudigen lichtjes - dat die erkenning van die drie aparte naties geen enkele praktische betekenis had. Dat was dus volgens hen eigenlijk maar om te lachen. 

Het trok de eenheid van Spanje dus naar voren, en negeerde straal de grondwettelijek erkenning van die drie. Op basis van die héél vrije, dichterlijke interpretatie zijn ze dan met de fijne kam door die afspraken van 2006 gegaan. Alles wat in hun ogen afbreuk deed aan de eenheid van de Spaanse natie, zelfs al was dat in alle opzichten alleen maar een uitwerking van die grondwettelijke erkenning als aparte natie, werd dan geschrapt of (sterk) afgezwakt.

Het meest problematische is dat die rechters de grondwet dus selectief interpreteerden - die was inderdaad dubbelzinning - en nog erger, dat ze de expliciete verduidelijkingen die de wetgever in 2006 goedkeurde negeerden. 

Het grondwettelijk hof zette zich dus politiek op de lijn van Rajoy's Partido Popular. Het hof oordeelde dat 14 artikels van het autonomiestatuut ongrondwettelijk waren en het legde beperkingen op aan 27 andere. Het vernietigde onder meer het formele recht op zelfbestuur, de fiscale autonomie en de afgesproken beperkingen op financiële transfers. Het stelde voorts dat de erkenning als ‘natie’ geen enkel legaal belang had. Tot zover die zogenaamd ongrondwettelijkheid.

Is dat dan geen zuiver politiek doorstoken kaart? En geen ernstig, democratisch oordeel over de grondwettelijkheid van die akkoorden?

Video: Madrileense tegenstanders van Catalaanse onafhankelijkheid brengen geregeld de fascitische groet

Heel die vermeende ongrondwettelijkheid van het referendum steunt dus op één rechterlijke uitspraak die alle eerdere legale afspraken over de institutionele organisatie van Spanje en Catalonië straal negeerde. De rechters stellen zich hier daardoor in de plaats van de wetgever. Dat gaat in tegen het principe van de scheiding der machten. In een democratie is het enkel aan de wetgevende macht dat het recht toekomt om de verdeling van alle bevoegdheden over de diverse openbare besturen te regelen.

In de marge lezen we dat het Grondwettelijk Hof zelf onrechtmatig zou samengesteld zijn op het moment van die uitspraak: de regering had één van de twaalf rechters ontslagen en drie zetelende rechters zaten daar na het aflopen van hun rechtsgeldige termijn voorbij.

In deze context lijkt het zo klaar als een klontje dat Madrid en Barcelona nu dringend aan tafel moeten gaan zitten om een vreedzame overeenkomst na te streven en dat, als Madrid dwars ligt, Catalonië het recht op zelfbeschikking dat het deze zondag zo klaar en helder opeiste, ook effectief moet kunnen gebruiken. De Eu doet er daarom goed aan een stok achter de deur te houden. Een mogelijkheid daartoe is te beloven dat de Catalanen onder alle omstandigheden EU-burgers kunnen blijven.

Rudi Dierick, ingenieur, zakelijk adviseur en hoofdredacteur De Bron

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!