Catalonië heeft gestemd, en hoe!

Catalonië heeft gestemd, en hoe!

De uitslag van deze verkiezingen is duidelijk. De unionisten halen 57 zetels, met de 'Ciudadanos' als grootste partij (37 zetels). JxCat (de lijst van Puigdemont), het gematigd-links ERC en het uitgesproken linkse CUP haalden samen 70 zetels in het Parlement, twee meer dan de absolute meerderheid. Ze verloren er twee, maar ze blijven aan zet. De autonomisten van Cat Comu haalden er 8.

De unionistische liberalen van Cuidadenos (verderop afgekort tot ‘de Cs’) en de onafhankelijkheidsgezinden van ERC en JxCAT kunnen de champagne laten vloeien. De ‘Cs’ scoorden een mooie overwinning als partij. Het werd de grootste partij, maar slechts nipt – want direct gevolgd door twee onafhankelijkheidsgezinde lijsten. Cuidadenos heeft daardoor nauwelijks kans op deelname aan een regering. Maar voor Rajoy is die uitslag volgens quasi alle internationale waarnemers een mislukking.

Fig. 1 : Uitslagen van de verkiezingen en politieke positie.

 

Niettemin is de uitslag toch niet zo eenvoudig. Want hoewel de onafhankelijkheidsgezinden een meerderheid van de zetels verwierven, bleven ze steken op zo’n 47,5% van de stemmen. Dat staat ver van de grote meerderheid waarvan sommige onafhankelijkheidsgezinden dromen.

Maar ook het verloop van de verkiezingen en de daaraan voorafgaande campagne was niet onbesproken.

“Oneerlijke verkiezingen met eerlijke uitslag”, zo noemden Bram Hermans en Steven Vergauwen het. Deze twee bestuursleden van de Vlaamse Volksbeweging (VVB) volgden de verkiezingen, samen met een tiental andere Vlamingen. Zij kwamen tot volgende conclusies, redelijk in lijn met internationale media zoals The Guardian, CNN, … .

1. Het waren geen eerlijke verkiezingen

Er zitten immers kandidaten omwille van hun overtuiging in de cel (zoals de lijsttrekker van ERC Junqueras) of in ballingschap (zoals de verkozen president Puigdemont en vier Catalaanse ministers). Anderen worden afgeschrikt met torenhoge dwangsommen. Daarenboven werden de Catalaanse media beperkt in de aandacht die ze mochten geven aan de onafhankelijkheidsgezinde kandidaten. De unionisten van de PP en de ‘Cs’ mochten lustig propaganda blijven voeren tijdens de sperperiode vlak voor de verkiezingen. ‘Cs’ deed dat zelfs tot aan het stemhokje – onder de ogen van de Policia Nacional.

De Spaanse kiesraad liet initieel ook geen internationale waarnemers toe. Hermans en De Valck melden ook enkele incidenten met vertegenwoordigers van de socialistische PSC: “Zij werden wel teruggefloten door de lokale voorzitters van de stembureaus, soms na tussenkomst van en in overleg met de politie.”

Opvallend was dat Madrid voor de elektronische verwerking van de resultaten een firma had aangewezen  die eerder veroordeeld was voor corruptie samen met de PP. Al even opvallend, het officiële door de Spaanse overheid gecontroleerde systeem lag een tijdje plat. Het was blijkbaar gehackt door het hackerscollectief Anonymus. Een bijkomende blamage voor de Spaanse staat. Maar op zich een detail.

2. De verkiezingen geven legitimiteit

Alles samen trokken zo’n 82% van de Catalanen naar de stembus. Eender wie er een regering zal kunnen vormen, niemand zal haar legitimiteit in twijfel kunnen trekken. Enkele (aarts)conservatieven zoals de PP wringen wel tegen dat de onafhankelijkheidsgezinden géén meerderheid van de stemmen haalden.

Dat klopt, maar hun bescheiden oververtegenwoordiging pro onafhankelijk is het gevolg van onvermijdelijke wisselvalligheden in een representatief systeem en van de oververtegenwoordiging van de rurale gebieden. Maar dat is wel bescheiden. Die stemden relatief meer voor de onafhankelijkheidsgezinden.

Maar alle politieke partijen hebben die regels zonder morren aanvaard, inclusief alle unionistische. Het logische gevolg is dan dat de onafhankelijkheidsgezinden namens de meerderheid van het democratisch verkozen parlement mogen spreken.

3. Ook legitimiteit voor de onafhankelijkheidsgezinden

Nooit kozen zoveel mensen pro onafhankelijkheid. De drie onafhankelijkheidsgezinde partijen (JxCat, ERC en CUP) halen samen 2.063.361 stemmen. Dat is 97.034 meer dan in 2015 (toen goed voor 1.966.327 stemmen). Dat is goed voor zo’n 2% van de stemmen. Beweren dat de onafhankelijkheidsgezinden achteruit gaan, of verzwakt zouden zijn, is dus strijdig met de feiten.

De claim van Rajoy (dat de onafhankelijkheidsgezinden lang geen meerderheid zouden halen als er een grote opkomst zou zijn, omdat veel unionisten eerder thuis bleven) werd evenmin bevestigd. Integendeel, er stemden meer Catalanen voor de onafhankelijkheid dan ooit. Maar het blijft nog steeds onduidelijk of die ook een absolute meerderheid van de stemmen kunnen behalen, hoewel dat nu van geen belang meer is.

Wat de uitwegen zijn na deze verkiezingen wordt in een tweede artikel besproken. Maar het wordt niet eenvoudig. De hardliners onder de onafhankelijkheidsgezinden (zoals de CUP) willen van geen compromis weten. En Rajoy al evenmin. Vlak na de verkiezingen kondigde hij aan dat hij wel wil spreken met ‘de Catalanen’, maar niet met Puigdemont – nochtans de waarschijnlijke Catalaanse regeringsleider. Tegelijk kondigde Madrid vervolgingen aan tegen nog meer onafhankelijkheidsgezinden (zoals Marta Rovira, plaatsvervangend leider van de ERC wiens voorzitter, Oriol Junqueras, in de gevangenis zit, naast Anna Gabriel en Mireia Boyá van de CUP ) en Josep Lluís Trapero, voormalig hoofd van de lokale politie.

Het stilzwijgen van de Europese leiders tegenover de ontsporingen in Madrid houdt echter aan. En idem voor de partijdigheid van de Spaanse rechters. Bij de minste aanklacht tegen onafhankelijkheidsgezinden zijn ze er bliksemsnel bij, maar over de honderden aanklachten voor corruptie tegen mandatarissen van de PP en de PSOE (de socialisten) horen we niets meer. The Guardian was duidelijk: “Certainly the alacrity with which the justice system has responded to the Catalan crisis is in marked contrast to the glacial pace with which it is handling the hundreds of corruption cases involving members of the ruling Popular party.” (hier). De onafhankelijkheidsgezinde Catalanen moesten in totaal 5,2 Mio € als waarborg ophoesten. Voor de voor corruptie aangeklaagde PP-mandatarissen is er niets bekend over een eventuele waarborg. Geen euro.

Die harde juridische benadering vanuit Madrid krijgt wel forse tegenwind van Spaanse juristen. Zo zeggen een honderdtal hoge juristen dat de vervolging van de onafhankelijkheidsgezinden juridisch gezien geen enkele ernstige grond heeft (hier).

Gênant voor de EU en de PP is ook dat het misbruik van rechters door de PP ook impliciet erkend werd door één van de leiders van de PP, Soraya Sáenz de Santamaría, de Spaanse vice-eersteminister die het bestuur in Catalonië overnam. Ze verklaarde aan haar partijgenoten in Girona: “Who has ordered the liquidation of Catalan secessionism? Mariano Rajoy and the Popular party. Who has seen to it that the secessionists don’t have leaders because they’ve been beheaded? Mariano Rajoy and the Popular party.”

Luc Ryckaerts, adviseur in een internationale organisatie, Brusselse Vlaming

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!