Aan al wie (g)een “andere” wil blijven

Aan al wie (g)een “andere” wil blijven

Yasmia Setta vroeg zich af waarom ze voor zovelen nog altijd die 'andere' blijft (deredactie.be 27/5/2017)? Goede vraag. Velen beschouwen moslims inderdaad nog steeds als vreemdelingen. Doch zijn er geen legitieme redenen waarom ze dat doen? Waarom kijkt Setta niet eens naar haar aandeel in die toestand? De objectieve feiten over de mate waarin moslims onze gebruiken en wetten wel of minder respecteren raken stilaan ruim gekend. Die maken duidelijk dat bepaalde moslims inderdaad anders zijn, en dikwijls ook bewust of onbewust niet zoals ons willen zijn. Dat is strikt genomen hun volste recht, maar dan moeten ze achteraf niet klagen dat ze dan ook zo bekeken worden. Tegelijk zijn er talrijke moslims die hier wel hun weg vonden en vlot aanvaard worden.

Foto: Muslinked

Yasmia Setta klaagt aan: “In België word ik nooit 100% gezien als Belg”. En, over de nakomelingen van migranten: “De generaties die volgen, zijn hier geboren en verliezen gaandeweg de affiniteit met het land van herkomst van hun ouders. België wordt de facto hun enige thuis, maar toch voelen ze zich niet thuis. Hoe goed ze hun best ook doen om erbij te horen, ze krijgen al te vaak te horen dat ze geen echte Belgen zijn. De eeuwige allochtoon, dat is de stempel waarmee ze door het leven moeten gaan.”

Laten we wel wezen: in een multiculturele natie als Canada of de VS identificeren mensen zich ook nog vaak vanuit de nationaliteit van hun voorouders. In Vancouver, Toronto en New-York vind je Chinatown, Little Italy, Spanish Harlem (al lang niet meer exclusief bewoond door die etnieën). Ieren vieren Saint Patrick, Italianen hangen ‘hun’ vlag uit, ook op Amerikaanse feestdagen. Wat is daar op tegen? Waarom zou je niet trots mogen zijn op je afkomst. Maar, waarom zou je tegelijk trots erop zijn Marokkaan of Turk te zijn, en er anderzijds boos om zijn dat mensen je beschouwen als iemand van Marokkaanse of Turkse afkomst?

Nu waarom klaagt deze jongedame in haar positie dan zo? Zij is nog studente, 'projectmedewerker positieve identiteitsontwikkeling bij Mondiaal Socio-Cultureel Centrum jeugd', en militante bij Muslinked & Amana. Ze is een goed geconnecteerde jonge dame met een vlotte toegang tot mainstream media. Veel autochtone Vlamingen met een even goede pen kunnen daar alleen maar van dromen. Wie de media volgt, ziet dat alvast daar geen sprake is van de minste uitsluiting. Integendeel.

Nu, dat er in onze Europese samenleving nog steeds lui rond lopen die geweld menen te mogen gebruiken omdat elke moslim er voor hen niet bij hoort, dat is gekend. Dat wordt overigens nog steeds te weinig bestreden, mede door het contraproductieve beleid van instellingen zoals Unia. We bespraken dat al - zie hier voor een overzicht. Hierna bespreken we redenen waarom bepaalde moslims er hier minder bij horen, of soms zelfs helemaal niet.

Dit laatste is wel hard, de mogelijkheid moeten opperen dat Yasmia Setta “een andere” is, geen van “ons” dus. Ik schrijf het nadrukkelijk in de voorwaardelijke wijs, maar niet zonder gegronde redenen.

Bij mij thuis wordt er halal gegeten, door mijn echtgenote, een zwarte moslima met een paar academische diploma's. Maar er wordt ook niet-halal opgediend of uitgeschonken voor wie dat wil. Veel islamitische vrienden doen deze dagen mee aan de ramadan, de ene al iets strenger dan de andere – rekening houdend met de gezondheid en de professionele verantwoordelijkheden. Maar andere moslimvrienden wijzen dat af. Te ongezond zeggen ze ons, zeker in deze zomerperiode. En geef ze eens ongelijk. Zij compenseren dat dan bijvoorbeeld door anderen te helpen.

Luisterend naar hen valt er een huizenhoog verschil op tussen de visie van deze moslimvrienden en de klaarblijkelijke visie van Yasmia Setta. Zo maken zij geen probleem van de nationaliteit. Velen hebben de dubbele nationaliteit, maar zijn wel duidelijk in hun loyauteit: deze ligt prioritair bij ons land. Zij beseffen dat de Vlaamse en Europese samenleving geregeld fundamenteel andere regels, normen en waarden kent dan hun land van herkomst. Ze proberen echter niet te doen alsof dat iets bijkomstig is, een historisch relict dat enkel met geopolitiek en oude heren te maken heeft.

Die vrienden weten ook dat enkele landen van herkomst geen vrije keuze aanvaarden in de nationaliteit. Die weigeren dat de hunne opgegeven wordt. Maar ze menen dat de keuze voor onze nationaliteit in deze onzekere tijden een cruciale inzet inhoudt: het is hun eigen persoonlijke engagement voor onze wetten, met alle bijhorende rechten en plichten. Het levert hen een niet zo slechte rechtsbescherming op – die soms wel sterk verschilt van wat ze elders kenden – naast toegang tot een sociale zekerheid met alle uitkeringen die dat oplevert, en voorts – wat ze belangrijker vinden – goed en betaalbaar onderwijs dat kritisch denken sterk cultiveert.

Wie dat herleidt tot “enkele documenten en onzichtbare grenzen”, zoals Setta smalend schreef, die heeft last van 'bling-bling-onwetendheid', er weinig van begrepen, of een geheime agenda. En het is in elk geval een negatie van essentiële verworvenheden van onze (Europese) samenleving. Wat vreemd mag heten voor iemand die meewerkt aan een project voor positieve identiteitsontwikkeling.

Het niet thuis voelen in ons land – wat men vandaag als een drieluik moet zien, Vlaams, Belgisch en Europees – besprak ik als mede-auteur in 'Dubbele nationaliteit met weerhaken'. Dat leert onder meer dat deze problematiek lang niet zo eenvoudig is. En dat opgroeien tussen twee culturen aparte uitdagingen oplevert, dat is inderdaad zo. Maar een uitdaging is ook een kans, getuige daarvan de succesvolle loopbaan en gewaardeerde sociale inzet van steeds meer migranten.

Echter, als men zich hier thuis wil kunnen voelen, dan zijn de keuzen die men zelf maakt cruciaal. En daar loopt het al eens mis. Zo leren meerdere onderzoeken (zoals een van de Koning Boudewijnstichting, 'KBS', zie verderop) dat de meeste zich als Belg én burger van hun land van herkomst beschouwen, maar dat nog steeds een significant aantal hier wonende moslims zich eerst als burger van het land van herkomst beschouwt (of als moslim) en niet of slechts ondergeschikt als Belg. Dat is veel sterker dan voor de niet-islamitische allochtonen. Speelt een superioriteitscomplex van bepaalde moslims en van de klassieke lezingen en interpretaties van de Koran en de Hadith hier niet voor stoorzender? Slechts een klein percentage van die moslims beschouwt zich enkel als Belg (of Vlaming of Europeaan).

Grafiek: Hoe zien deze allochtone Belgen hun nationale identiteit. Bron: KBS.

Na de staatsgreep van Erdogan en de massale uitzuivering van Gülenistische én seculiere tegenstanders zagen we ook hier geweld en verklikking op grote schaal door 'landgenoten' van Turkse herkomst. Verklikking die al eens leidt tot arrestatie en maandenlange opsluiting in Turkije. Nochtans zijn geweld en partijpolitieke verklikking onverzoenlijk met onze rechtsorde. De daders gedroegen zich dus dus niet als Belg, maar enkel en alleen als Turk. Toch klaagt Ahmed Koç, die voorop loopt in de stemmingmakerij, dat hij niet als Belg maar als Turk wordt bekeken. Een Belgische politiek verkozene die zich meer zorgen maakt over wat in Turkije gebeurt, en mee heult met Turken die andere Turken hier vervolgen, en dan verontwaardigd is dat men hem ‘Turk’ noemt?

Hetzelfde geldt ook voor Belgen die terroristische groepen vervoegden, of het discours van de terreur goed praten, of overnamen. En voor moslims die eremisdrijven begaan. Ook zij gedragen zich helemaal niet als Belgen, in de zin van 'in lijn met de hier gangbare gebruiken, of met respect voor onze wetten', maar wel als burger van hun land van herkomst (én naar hun beleving van hun geloof).

En wat te denken van moslims die zich als democraat voorstellen, maar die zich wel uitputten in het zoeken naar eindeloze excuses voor het religieus gemotiveerde geweld van medemoslims en voor wie blijkbaar de criminele motivatie volledig buiten de eigen religie of cultuur van die islamitische moslims zou zitten? Ondertussen riepen de moordenaars in Londen wel ‘Dit is voor Allah’.

Quid moslims die hun religieuze regels (de sharia, die volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens onverzoenbaar is met de democratie, zie verderop) voorrang willen geven op onze burgerlijke wetten? Volgens de meeste ernstige onderzoeken zijn het er een paar tientallen procenten.

Quid jonge moslima's die een ostentatief politiek-religieus symbool, annex instrument van sociale en gendersegregatie en symbool van het superioriteitsgevoel van de orthodoxe islam, het islamisme en van de politieke islam dragen? Moslima's die steigeren tegen andersdenkende moslima's die klagen over sociale druk, dwang en gebeurlijk geweld.

Redenen genoeg dus om vast te stellen dat het gedrag van groepen moslims ruimschoots pertinente redenen geeft om ze als vreemden te beschouwen. Maar cruciaal, zij worden niet uitgesloten door de anderen; ze sluiten zichzelf uit. Europa bood en biedt hen immers alle kansen om hier volwaardig Europeaan te zijn en miljoenen moslims namen die kans met beide handen aan.

Setta's betoog is gespeend van de minste empathie voor autochtone Europeanen, en van kennis over hun zorgen en cultuur. Die autochtonen moeten zich maar volgens haar aanpassen aan de massale toestroom van mensen met een danig andere levenswijze en dikwijls onverzoenbare normen.

Ze besluit, schrijvend over die politici die de dubbele nationaliteit in beperkte gevallen willen afnemen en over de positie van migrantenkinderen die zich nergens thuis voelen: “Weet dat wanneer jullie spreken over het afnemen van een nationaliteit, zij zich nogmaals onnodig bedreigd voelen in hun identiteit. Het afnemen van een nationaliteit lost het complexe identiteitsvraagstuk niet op.”.

Ze heeft dus niet begrepen dat men nationaliteit enkel wil afnemen van de zeer kleine groepen die met zwaar geweld of deelname aan terroristische organisaties een grote vijandigheid tegenover onze samenleving toonden. Of wil ze dat niet weten? Afnemen wordt enkel voorgesteld voor wie met geweld de wetten, normen en waarden van onze samenleving afwijst. Er is geen enkel ietwat representatief voorstel dat ook slaat op de 99,9% andere allochtonen. Maar Setta gooit hun situatie op één hoop met die van terroristen. Waarom toch zich zo hard vereenzelvigen met terroristen?

Dat allochtonen in dit klimaat al eens ongerust zijn, dat is een ander paar mouwen. Maar is dat niet vooral te wijten aan de hardnekkige negatie van reële motieven van die terroristen en van de legitieme zorgen van autochtonen door militanten zoals Setta, en hun vlotte amalgaam van terroristen met moslims, of met allochtonen?

Beste Yasmia, je zal het wel begrepen hebben, voor mij kunnen moslims er perfect bij horen. Maar dat is niet zo dat ze er sowieso bijhoren, hoofdzakelijk in functie van de keuzen die ze zelf maken. De incoherenties in jouw betoog zijn me ondertussen duidelijk. Probeer die uit te klaren, en dan volgt de rest wel. Eens je zelf weet waar je toe wilt behoren, pas dan zal jouw verhaal over positieve identiteitsontwikkeling geloofwaardig zijn.

Rudi Dierick, ingenieur, zakelijk adviseur en hoofdredacteur De Bron

Extra informatie:

Over de onverzoenbaarheid van de sharia met de democratie. Daarover oordeelde het Europees Hof van de Rechten van de Mens in 2003: “sharia is incompatible with the fundamental principles of democracy, since principles such as pluralism in the political sphere and the constant evolution of public freedoms have no place in it and a regime based on sharia clearly diverges from Convention values”, in Refah Partisi (the Welfare Party) and Others v. Turkey [GC] – 41340/98, 41342/98, 41343/98 et al. (hier).

Soortgelijke vaststellingen deed het Hof in twee andere zaken in 2003 en 2004. In het jaarverslag voor datzelfde jaar schreef het voorts: “(it) found that a sharia-based regime was incompatible with the Convention, in particular, as regards the rules of criminal law and procedure, the place given to women in the legal order and its interference in all spheres of private and public life in accordance with religious precepts.” (hier).

Over het nationaliteitsgevoel van Belgen van Turkse en Marokkaanse herkomst schrijft de Koning Boudewijnstichting (KBS): “Respectievelijk 61,7% en 65,8% van de respondenten van Marokkaanse en Turkse afkomst zeggen zich “heel sterk” of “sterk” Marokkaans of Turks te voelen. Voegen we daar nog de respondenten bij die “redelijk” antwoordden op deze vraag, dan stellen we vast dat een belangrijke meerderheid of 84,3% van de Marokkaanse Belgen en 88,4% van de Turkse Belgen belang hecht aan de identiteit van herkomst. Slechts een heel kleine minderheid, geeft aan zich helemaal niet Marokkaans (2,6%) of Turks (4,1%) te voelen.” ('Marokkaanse en Turkse Belgen : een zelfportret van onze medeburgers', mei 2015, p. 71).

En aanvullend: “Ondanks dit resultaat, geeft een meerderheid of 60% van de groep van Marokkaanse herkomst en 54,9% van de groep van Turkse herkomst aan zich zowel Belg als Marokkaan of Turk te voelen. Deze cijfers wijken bovendien af van hetgeen werd vastgesteld in 2007 en 2009. Toen gaf slechts 20% van de respondenten van Marokkaanse herkomst en 14% van deze van Turkse herkomst aan beide identiteiten op gelijke voet te stellen.”.

De evoluties in deze zijn gekend: de identificatie met België neemt gestaag toe. Dat wordt bevorderd door arbeid en scholing. Maar een significant deel van de hier wonende moslims geeft nog steeds voorrang aan het land van herkomst. Bij de tweede en derde generatie zien we een toename van de zelf-identificatie als 'moslim'. We zien krek dezelfde tendens elders in Europa.

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze Facebook-pagina, of stuur ons een bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!