“Zij” creëren helaas een “wij-zij”-debat (1)

“Zij” creëren helaas een “wij-zij”-debat (1)

Eén van de verwijten die je steeds weer krijgt als je zelfs maar vragen durft stellen bij het vermogen van de islam om zich als “Europese islam” in te voegen in een democratisch bestel, is dat je op die manier een “wij-zij”-tegenstelling creëert. Maar zodra je het debat ernstig aangaat, word je meteen geconfronteerd met het gegeven dat die tegenstelling niet gecreëerd wordt door wie het open debat aangaat, maar wel door wie het weigert door voorafgaande voorwaarden te stellen die de tegenpartij per definitie monddood maken.

Zo is er die voortdurende fabel dat je de Koran slechts kun lezen als je Arabisch kent. Of dat je slechts vragen kunt stellen naar de Sharia als je eerst de ondoorzichtige lectuur van al-Bukhari of al-Muslim doorworstelt (de twee meest prestigieuze Hadith-auteurs), met al de spitsvondigheden die men “lezen in de context” noemt. Je mag nooit lezen wat er staat, je moet er altijd vijven en zessen bij nemen, zodat een kat er haar jongen niet in terugvindt. Op die manier eisen ze een buitenissig respect voor hun geloofsbronnen, die een enorme invloed uitoefenen op het leven van miljoenen moslims van alle mogelijke signaturen, maar wijzen ze elk open gesprek erover af.

Gelijke of ongelijke rechten

Het contrast is groot met het historische debat tussen de vrijzinnigheid en het christendom. Dat is in onze samenleving al drie eeuwen aan de gang. Sinds het Concilie van Trente (1545-1563) werd niet meer gesteld dat slechts wie Latijn kent, mee mag praten. Vanaf 1943 werd ook niet meer beweerd dat je het Evangelie slechts kunt begrijpen als je eerst de kerkvaders hebt doorgenomen. Het gevolg is geweest dat het autoritaire katholicisme van de inquisitie en van de index van verboden boeken zich ontwikkeld heeft tot een aaibare christendemocratie; en de totalitaire tendensen binnen het atheïsme (sansculotisme, nazisme, stalinisme) hebben moeten wijken voor godsdienst- en gewetensvrijheid.

Vandaag is het debat aan de gang, niet tussen moslims en christenen of westerse humanisten, maar tussen Sharia en mensenrechten. De Organisation of Islamic Cooperation heeft geprobeerd om haar agenda op te dringen in de Verenigde Naties en haar rechtsopvatting te laten primeren op de UVRM (Universele Verklaring van de Rechten van de Mens). Zij heeft in het zand gebeten omdat het nu eenmaal niet valt vol te houden dat wie de vrouwen als ondergeschikten aan de mannen beschouwt; of wie de mensheid indeelt in drie ongelijke groepen (moslims, dhimmi’s en kafirs) met ongelijke rechten (of soms helemaal geén); een superieure visie belijdt dan wie alle mensen a priori gelijk verklaart en hen een gelijk streven naar geluk toekent. Toch vertonen vele imams zich weerbarstig, maar zij gebruiken daartoe geen rationele maar gezagsargumenten. Het meest effectieve argument, waar ook vele politiek correcte westerlingen intrappen, is dat je geen opinie mag hebben als je niet eerst de mechanische en zuiver repetitieve opleiding van een sunnitische imam ondergaat. Op die manier immuniseren zij hun visie tegen kritiek, om de termen van Karl Popper te gebruiken.

Een illustratie van het onvermogen tot open discussiëren kregen we nog eens toen Louis Ide, algemeen secretaris van N-VA,  een opiniestuk plaatste “Het christendom heeft zich aan de Verlichting aangepast. Kan de islam dat ook?” op Knack.be (01/09, 07/09//16). Prompt kreeg hij de reactie van een gerenommeerde imam, Tijani Boulaouali, van het Platform Vlaamse Imams en Moslimtheologen. Die kwam er, doorheen zoetgevooisde maar neerbuigende complimenten, op neer dat Ide zijn mond moest houden (Knack.be 23/09/16). De titel van het stuk was sprekend: Louis Ide benadert de islam-discussie politiek, terwijl dit een theologische aanpak vergt.’ Dat werd ook expliciet in de tekst zelf gesteld, waarin spreekrecht eveneens ontzegd werd aan de Nederlands-Iraanse Afshin Elian omdat hij geen theoloog is (maar slechts een rechtsfilosoof), en bovendien – godbetere! – een shi’it.

De kalam werd herleid tot fiqh

Met andere woorden: tenzij je je inschrijft in de orthodoxie van één van de vier sunnitische rechtsscholen of madhahib, mag je in dit debat niet tussenkomen. De ironie wil dan nog eens dat theologie of kalam in de sunnitische islam sinds al-Ghazali (1058-1111) zeer slecht aangeschreven staat en eeuwenlang herleid werd tot juridische spitsvondigheden, fiqh. Die behandelde dan prangende problemen als: mag je bidden terwijl je paard rijdt? Of: mag een niet-moslim wel paardrijden? Pas na de confrontatie met westerse islamologen of oriëntalisten werd de kalam weer van onder het stof gehaald, niet om in de eigen geloofsleer te wroeten (als bij de christenen) maar als defensief of apologetisch wapen tegen interpretaties van die niet-islamitische islamkenners. Tegen interpretaties dus van ernstige en veelal eerlijke geleerden die – tot woede van de ulama (het college van islamitische rechtsgeleerden) – vaak de Koran beter kenden dan de zogeheten Korangeleerden. Die kenden hem wel van buiten, maar misten elk instrument voor een kritische interpretatie of historische duiding.

Zo ook hier bij Tijani Boulaouali. Hij antwoordt Louis Ide met ingewikkelde taal, doordesemd met geleerde termen die de gewone lezer moeten imponeren. En verbergt zo dat zijn antwoord er geen is, of volkomen naast de kwestie. Ik bespreek zijn bijdrage in twee opeenvolgende stukken, “Wie niet gelooft, moet leren zwijgen”. En Verlicht denken mocht van de ulama niet. Afgesloten met een stuk Mohammed aanvaardde de Gouden Regel niet. In dat vierde en laatste stuk haal ik de niet onderbouwde dhimmitudische drogredenering onderuit van de oecumenische theoloog Hans Küng in zijn prestigieus boek over de islam, waar de islamofielen graag mee zwaaien, als zij willen bewijzen dat hun profeet wezenlijk een humanistische leer verkondigd zou hebben.

Eddy Daniels

De opinie uitgedrukt in dit artikel is enkel deze van de auteur. We waarderen alle opbouwende kritiek en suggesties. Reageer, op onze, of stuur ons een  bericht met uw bemerkingen, extra feiten en uw voorstellen.

Vond u dit een goed artikel? Misschien wilt u ons dan ook steunen? Dat kan redactioneel, financieel of organisatorisch!